---

GİRİŞ:

Otomatik kontrol bugün giderek büyük bir önem kazanan bir konu haline gelmiştir.En basit bir endüstriyel sistemden,en karmaşık endüstriyel sisteme kadar otomatik kontrol kavramı en yaygın biçimde ve teknolojinin tüm olanakları kullanarak yayılmaktadır.Fiziksel ve kimyasal herhangi bir değişkenin (variable) kontrol edilmesi ön görülen her proseste otomatik kontrol söz konusudur.
Prosesi tanımlayacak olursak ,proses;materyallerde fiziksel ve kimyasal değişikliklerin oluşmasındaki işlemlerin ve operasyonların tümü olarak tanımlanabilir.Örneğin bir tanktaki suya ısı enerjisinin verilmesi işlemi basit bir prosestir.Herhangi bir prosesin performansına iç veya dış bir takım faktörler etki eder.Bu faktörler ‘proses değişkenleri’ (process variables) olarak tanımlanabilir.Proses değişkenlerine örnek olarak sıcaklık,basınç,debi,pH,seviye, ağırlık,hız vs. gibi bir takım parametreleri sayabiliriz.
Proseste asıl kontrol edilmesi gereken değişkene ‘kontrol edilen değişken’ (controlled variable) denir.Proseslerde genellikle kontrol edilen değişken,ikinci bir düzenleyici, ‘ayar değişkeni’ (manipulated variable) yardımı ile kontrol altında tutulabilir.Bu ayar değişkeni, kolay ayar edilebilecek nitelikte olmalıdır.Proseste ‘ayar değişkeni’ ve ‘kontrol edilen değişken’ haricindeki tüm bağımsız değişkenler ‘yük değişkenleri’ (load vaviebles) olarak adlandırılır.Yük değişkenleri bozucu sinyalleri (disturbances) diye tanımlamak da mümkündür.

OTOMATİK KONTROL

Otomatik kontrol,bir sistemde bir veya birden fazla parametrenin ölçülmesi ve bu ölçülen parametrenin arzu edilen bir değerde,amaca uygun bir şekilde sabit tutulmasını sağlamaktır.Ölçülen değer set değerinden uzaklaştıkça set değerine yaklaştırılacak şekilde regüle edilir.
Şekil 1’de genel olarak,bir proses kontrol döngüsü blok şema halinde modelleştirilmiştir. Şekilde kullanılan şematik bloklar ve tanımlar proses kontrolda en yaygın biçimde kullanılmaktadır.Bu ‘kontrol döngüde’ ölçülen ve kontrol edilen değer,proses değişkenlerinden herhangi birisi olabilir.Örneğin sıcaklık,basınç,hız,debi,vb. gibi. Ancak sistemlerde en çok ölçülen,kayıt edilen ve kontrol edilen fiziksel parametre sıcaklık olduğu için notlarımızda daha çok ‘sıcaklık kontrol’ konusu işlenecektir.
Şekil 1’deki blok şema ile genel maksatlı gösterilen kontrol sisteminde sıcaklık parametresinin kontrol edildiğini düşünerek tekrar basitçe modelleyelim (Şekil 2).
u
Şekil 1 Temel elemanları içeren proses kontrol sisteminin blok şeması B

---