---

Elektromekanik Kumanda Sitemleri dersinin ders notları
DEMİRTAŞPAŞA ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ
ELEKTRİK BÖLÜMÜ

2. SINIF 1. DÖNEM
ELEKTROMEKANİK KUMANDA SİSTEMLERİ
DERS NOTLARI

-----------------
A – KUMANDA GİRİŞ ELEMANLARI

1.1 BUTONLAR

Otomatik kumanda devrelerinde röle ve kontaktör bobinlerini çalıştıran ve durduran elemanlara buton denir. Üç şekilde incelenir. Bunlar:
1) Durdurma butonu (stop). 2) Çalıştırma butonu (start) 3) İki yolu buton (joking)’ dur.
Çalışma şekillerine göre iki çeşittir. Ani temaslı butonlar ve kalıcı tip butonlardır. Ani temaslı butonlara elimizi basıp çektiğimiz zaman tekrar eski haline döner. Kalıcı tip butonlarda butona bastığımız zaman öylece kalır. Eski haline dönmesi için yanındaki diğer butona basmak gerekir. Yani kalıcı tip butonlarda start ve stop butonları arasında mekaniki bir bağlantı vardır.
Ani temaslı butonlarda durdurma butonu normalde kapalıdır. Basıldığı zaman açılır. Başlatma butonu normalde açıktır. Açıldığı zaman kapalıdır. Çift yollu butonda ise hem stop, hem de start butonu vardır. Basıldığında stop kısmı açılır. Start kısmı kapanır. Butonlar içerisinde ilgili motor çalışıp çalışmadığını gösteren sinyal lambaları bulunabilir.

2.2 PAKET ŞALTERLER:

Bir eksen etrafında döndürülebilen, üst dizilmiş bir çok dilimden oluşan ve çok konumlu olan şalterlere paket şalter denir. Genellikle küçük güçlü elektrik cihazların kumandasında kullanılır. Kumanda devrelerinde butonların yerlerine kullanılabilir.
Günümüzde karmaşık motor kumanda devrelerinde (yıldız/üçgen yol verme, devir yönü değiştirme gibi...) sakıncaları nedeniyle kullanım alanını kaybetmiştir. Ancak küçük güçlü kaynak makinelerinde, elektrik sobalarında kademeli şalter olarak, voltmetre komütatörlerinde ve tablolarda açma kapama şalteri kullanılmaktadır.

YAPISI VE ÇALIŞMASI
Paket şalter bakalit maddeden yapılmış disk şeklinde dilimler üzerine, döndürüldüğünde kontakların pozisyonu değişecek şekilde tümsekler ve çukurlar açılmış parçaların arka arkaya paketlenmesinden meydana gelmiştir. Disk sayısı arttırılarak paket şalterin konum sayısı arttırılabilir. Böylece karışık kumanda devrelerinde kullanılır.


Şekilde üç konumlu paket şalterin girinti çıkıntılar diskler döndürüldüğünde konumlarına göre kontakların aldığı durum görülmektedir. Şekildeki paket şalter sıfır konumunda iken 3-4 nolu kontak çukura geldiğinde kapalı durumda 1-2 ve 5-6 nolu kontakların ise diskin tümsek kısımlarına geldiğinden açıktır.
Paket şalter bir konumuna ok yönünde çevrildiğinde 3-4 nolukontak diskin tümsek yerine geldiğinde açık 1-2 ve5-6 nolu kontaklardan diskin çukur yerine geldiğinden kapalıdır. Paket şalterin konumları değiştikçe kontakların aldığı durum şekildeki gibi sembolize edilir ve diyagramlarla gösterilir.
Diyagramda paket şalterin, kontak sayısı, kontakların açılıp kapanmaları ve konumları hakkında bütün bilgiler sembollerle gösterilir. Diyagramın sol üst köşesinde bulunan (0,1,2) rakamları şalterin üç konumlu olduğunu ğösterir. Bu kısmın altında bulunan satırlar şalterin konumları için sağında bulunan sütunlar ise şalterin kontaktörü için kullanılır. Konum yazıldığı kontağın gösterildiği sütün keşiştiği kare içerisi ya boş bırakılır, yada x işareti konur. Kare boş ise şalterin sıfır konumunda ilgili kontagın açık ise X işareti o konuda ilgili kontağın kapalı olduğu anlaşılır. X işareti arasındaki çizgi şalterin bir konumundan iki konumuna geçerken kontağın hiç açılmadığını gösterir. Konumlar arasındaki X işaretleri arasında çizgi yok ise ilgili kontağın şalterin konumu değişiminde önce açılıp sonra kapanmaktadır.
Diyagramda 1ve 2 konumları arasında konan oklar ise bu paket şalterin yaygın olduğu iki konumuna çevrilip bırakılırsa 2 konumunda beklemeden yay nedeniyle 1 konumuna geri döneceği anlaşılır.
Paket şalterin bağlantı şemaları ise aşağıdaki şekildeki gibi yapılır. Bu şemada şalter 0 konumundayken 3,4 nolu kapalı kontak kapalı olduğundan yalnızca L2 lambası yanar. 1 konumunda 3,4 nolu kontak açık 1,2 ve 5,6 nolu kontaklar kapandığında L2 lambası söner. L1 ve L3 lambası yanar.
Şalter 2 konumuna çevrildiğinde her üç kontakta kapalı olduğundan üçü birden yanar. 1-2 nolu kontak şalterin 1 konumundan 2 konumuna geçerken açılmayacağından L1 lambası geçiş anında sönmez. Diğer lambalar geçiş anında önce söner sonra tekrar yanar. Çünkü geçiş anında kontaklar açılıp tekrar kapanmıştır.
Şalter 2 konumuna getirilip serbest bırakılırsa o konumda kalmaz. 1 konumuna otamatik olarak geri döner. Bunu da 2 konumu ile 1 konumu arasında konan ok sembolize etmektedir.

---

---

elektromekanik kumanda sistemleri dersinin şekilleri

elektromekanik kumanda sistemleri dersinin şekilleri

---

Başa dön