---

8051 mikroişlemcisi ile dc motor hız kontrolü ve matlab ile simülasyonu
109 sayfa çok güzel içeriği var şiddetle tavsiye ederim

--------------------------
BÖLÜM 1

1.1.DOĞRU AKIM MOTORLARI

Doğru akım makineleri temel prensiplerini ilk defa Michael Faraday ortaya koymuştur. Christian Oersted’ in manyetik alanla ilgili buluşlarından faydalanan Faraday 1882 yıllarında, manyetik alan içinde bulunan ve içinden akım geçen iletkenlere bir mekanik kuvvetin etki ettiğini fark etti. Bu buluştan istifade eden Peter Barlow adındaki bir fizikçi elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürdü. 1824 yılında Barlow tekerleği olarak bildiğimiz, daima bir mıknatıs içerisinde dönebilen iletkenlerden ve bir bataryadan ibaret ilk makineyi yaptı.
Günümüzde gerek aydınlatmada gerekse endüstride alternatif akım kullanılma sahası, doğru akıma nazaran çok daha fazladır. Ama pek çok yerde yine de doğru akım kullanma zorunluluğu hala mevcuttur. Galvano teknikte, telefonlarda, akümülatör doldurulmasında, elektrik kaynakçılığında, tramvay, troleybüs gibi ulaştırma araçlarında devir sayısının geniş sınırlar içinde değiştirilmesi gereken yerlerde ve diğer bazı safhalarda doğru akım vazgeçilmez bir enerjidir.
Günümüz sanayisinde doğru akım motorlar pek çok alanda kullanılmaktadır. Özellikle doğru akım motorları alternatif akım motorlarına göre pahalı ve daha problemli olmalarına rağmen yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun en önemli nedenlerinden birisi doğru akım motorlarının hızlarının sürekli kontrole elverişli oluşlarıdır. Diğer önemli bir sebepte yarı iletken teknolojinin getirdiği modern kontrol düzenlerinin doğru akım motor hız kontrollerinde daha önce gelişmesidir. Günümüzde gelişen modern kontrol düzenlerinde doğru akım motorların hızlarını kontrol eden sistemler diğerlerine göre hem daha basit hem daha ucuz olmaktadır. Endüstriyel kontrol alanında doğru akım motor kontrol düzenleriyle birlikte ilk maliyet, bakım onarım kolaylığı, yer verimi sabit güçte hız aralığı, düşük devirlerde kontrol imkanı vb. gibi faktörler göz önüne alındığında alternatif akım motorlara göre daima tercih edilirler.


1.2.DOĞRU AKIM MOTORLARININ YAPISI
Doğru akım motorları ile generatörlerin parçaları ve temel özellikleri aynıdır.
Doğru akım motorları; ikaz sargılarını, endüvi sargılarını ve fırçalarla kollektöre sahiptir.

1.2.1.İkaz

Kuvvetli bir manyetik alan, her bir ikaz kutbunun ikaz sargıları ile sağlanır. İkaz kutup sisteminin manyetik polaritesi, buna bitişik olan kutuplarınkine zıttır, kuzey ve güney gibi. Bir motorun ikaz yapısı, en az bir çift ikaz kutbuna sahiptir. Bununla birlikte dört yada daha fazla ikaz kutup çiftine sahip olan motorlarda kullanılmaktadır.
1.2.2.Endüvi

DA motorların endüvisi yada dönen parçası, doğrudan motor miline monte edilen silindirik bir demir kümesidir. Sargılar, endüvinin yüzeyindeki oyuklara yerleştirilir. Bu sargıların uçları, kollektör dilimlerine bağlanır. Doğru akım, kollektör dilimleri üzerine basan karbon fırçalar yardımıyla endüvi sargılarına uygulanır. Kollektör, zıt manyetik polariteli ikaz kutuplarının arasından geçerken endüvi iletkenlerindeki akımın yönünü değiştirir. Bir yöndeki sürekli dönüş hareketi, endüvi akımının bu şekilde yön değiştirmesinin sonucudur.


Şekil 1.1 Doğru akım motoru ve devresi

1.3.DOĞRU AKIM MAKİNE TİPLERİ

Doğru akım makineleri ister motor, ister generatör olarak çalışsın, stator kontrol sargılarının besleniş biçimine göre iki gruba ayrılır.
1 . Serbest uyarmalı makineler,
2 . Kendi kendini uyaran yada besleyen makineler.

Kendi kendini uyaran yada besleyen makinelerde,
a ) Şönt uyarmalı makine ( Şönt makine )
b ) Seri uyarmalı makine ( Seri makine )
c ) Hem şönt hem de seri uyarmalı makine ( Kompound makine )
olmak üzere üç grupta toplanır.

1.3.1.Serbest uyarmalı makineler

Serbest uyarmalı makinenin uyarma sargısı, makineden ayrı bir doğru gerilim kaynağından beslenir. Kontrol sistemlerinde kullanıldığında serbest uyarmalı makinenin bu sargısını, zamanın istenilen anında bir gerilim fonksiyonu uygulanabilir. Serbest uyarımlı makinenin eşdeğer devresi Şekil 1.1’ de gösterilmiştir. Bu eşdeğer devre, makine lineer olarak kabul edilerek elde edilmiştir. Hareketten dolayı rotor sargılarında meydana gelen hareket gerilimi bir bağımlı kaynak olarak gösterilmiştir. Makinenin değişik sargı elemanlarına ilişkin sabitler yada parametreler eşdeğer devrede verilmiştir. Eşdeğer devre, şekildeki ok ve referans yönlerine göre generatör olarak çizilmiştir. Eşdeğer devrede, 1 ve 2 uçlarından iq akımının seçilen ok referans yönü ile dış devreye güç verilmektedir. Lc, Rc yardımcı kutup sargılarını Lk, Rk’ da kompanzasyon sargılarını gösterir. Yardımcı kutup ve kompanzasyon sargıları rotor ile seri bağlı olduğundan bu sargılarda rotor akımını taşırlar.

---