---

elektriksel buyukluklerin olculmesi pdf

megep
(meslekÎ eğitim ve öğretim sisteminin
güçlendirilmesi projesi)
elektrik-elektronik teknolojisi
elektriksel büyüklüklerin
ölçülmesi
ankara 2006

açıklamalar ...................................................................................................................iv
giriş ...................................................................................................................................... 1
öğrenme faaliyeti-1 ..................................................................................................... 3
1. ölçü aletleri ............................................................................................................... 3
1.1. ölçmenin önemi ............................................................................................................... 3
1.2. elektriksel ölçü aletlerinin tanıtılması ........................................................................... 4
1.2.1 yapısına göre ölçü aletleri............................................................................................ 4
1.2.2. ölçtüğü büyüklüğü gösterme şekline göre.................................................................. 5
1.2.3. kullanım yerlerine göre ölçü aletleri.......................................................................... 7
1.3. çeşitli elektriksel ölçü aleti tanımları............................................................................ 8
1.4. ölçü aletlerine ait terimler ........................................................................................... 10
1.4.1. doğruluk derecesi........................................................................................................ 10
1.4.2. duyarlılık ..................................................................................................................... 10
1.4.3. sabite........................................................................................................................... 10
1.4.4. ölçme sınırı ................................................................................................................. 11
1.4.5. ölçme alanı ................................................................................................................. 11
1.4.6. ölçü aletlerinin enerji sarfiyatı .................................................................................. 11
1.4.7. ölçü aleti şeçimi ve kullanımı ................................................................................... 11
1.5. analog ölçü aletleri ....................................................................................................... 12
1.5.1. analog ölçü aletlerinin ortak özellikleri ................................................................... 12
1.5.2. analog ölçü aletlerinin mekanik kısımları............................................................... 15
1.6. dijital ölçü aletlerinin genel tanımı............................................................................. 17
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 21
öğrenme faaliyeti-2 ................................................................................................... 23
2. direnç ölçme.............................................................................................................. 23
2.1. direnç ve iletken ............................................................................................................. 23
2.2. iletken direncini etkileyen faktörler.............................................................................. 23
2.2.1. direnç değerinin iletkenin boyu ile değişimi............................................................. 24
2.2.2. direnç değerinin iletkenin kesiti ile değişimi............................................................ 25
2.2.3. direnç değerinin iletkenin cinsi ile değişimi ............................................................. 25
2.2.4. direncin sıcaklıkla değişimi ....................................................................................... 27
2.3. direnç değerinin ölçülmesi............................................................................................ 27
2.3.1. ohmmetre ile direnç ölçümü ...................................................................................... 27
2.3.2. analog ohmmetre ile ölçme ....................................................................................... 27
2.3.3. dijital ohmmetre ile ölçme ......................................................................................... 28
uygulama faaliyeti................................................................................................... 30
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 32
öğrenme faaliyeti-3 ................................................................................................... 33
3. endüktans ölçme..................................................................................................... 33
3.1. bobinin endüktansı ......................................................................................................... 33
3.2. endüktansı etkileyen faktörler ....................................................................................... 34
3.3. endüktans değerinin ölçülmesi...................................................................................... 35
3.3.1. lcrmetre ile endüktans değerinin ölçülmesi .............................................................. 35
uygulama faaliyeti................................................................................................... 36
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 38
öğrenme faaliyeti-4 ................................................................................................... 39
içindekiler
ii
4. kapasite ölçme.......................................................................................................... 39
4.1. kondansatör kapasitesi...................................................................................................39
4.2. kapasiteyi etkileyen faktörler........................................................................................ 39
4.3. kapasitesinin ölçülmesi..................................................................................................40
4.3.1. lcr metre ile kapasite ölçümü................................................................................. 40
uygulama faaliyeti................................................................................................... 42
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 43
öğrenme faaliyeti 5 ................................................................................................... 44
5. akım ölçme ..................................................................................................................44
5.1. elektrik akımı ve tanımı................................................................................................ 44
5.2. doğru ve alternatif akım ............................................................................................... 44
5.2.1. doğru akım.................................................................................................................. 44
5.2.2. alternatif akım............................................................................................................ 45
5.3. ampermetre yapısı ve çeşitleri ...................................................................................... 46
5.4. ampermetreyi devreye bağlama ve akım ölçme ......................................................... 47
5.5. akım trafosu kullanarak akım ölçme .......................................................................... 48
5.5.1. akım transformatörleri ............................................................................................... 48
5.6. pens ampermetreler ........................................................................................................49
uygulama faaliyeti................................................................................................... 50
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 54
öğrenme faaliyeti-6 ................................................................................................... 55
6. gerilim ölçme ............................................................................................................ 55
6.1. gerilimin tanımı............................................................................................................. 55
6.2. voltmetrenin yapısı ve tanımı....................................................................................... 55
6.3. voltmetreyi devreye bağlamak ve gerilim ölçmek ...................................................... 56
uygulama faaliyeti................................................................................................... 57
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 59
öğrenme faaliyeti-7 ................................................................................................... 60
7. avometreler .............................................................................................................. 60
7.1. ölçme ilkesi ve kullanma tekniği.................................................................................. 60
7.2. analog avometre ile ölçüm yapmak............................................................................. 61
7.3. dijital avometre ile ölçüm yapmak .............................................................................. 63
uygulama faaliyeti................................................................................................... 64
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 68
öğrenme faaliyeti-8 ................................................................................................... 69
8. frekans ölçme........................................................................................................... 69
8.1. frekansın tanımı............................................................................................................. 69
8.2. frekans metrenin yapısı ve çeşitleri .............................................................................. 70
uygulama faaliyeti................................................................................................... 71
ölçme ve değerlendirme......................................................................................... 73
öğrenme faaliyeti-9 ................................................................................................... 74
9. iş ve güç ölçme.......................................................................................................... 74
9.1. güç ölçme....................................................................................................................... 74
9.1.1. ampermetre ve voltmetre yardımı ile güç ölçmek ................................................... 74
9.1.2. wattmetrelerin yapısı ve çeşitleri ............................................................................... 75
9.2. iş ölçmek ........................................................................................................................75
9.2.1. sayaçların yapısı ve çeşitleri ...................................................................................... 75
iii
uygulama faaliyeti................................................................................................... 77
ölçme değerlendirme............................................................................................... 81
öğrenme faaliyeti-10 ................................................................................................. 82
10. osilaskop.................................................................................................................... 82
10.1. osilaskobun tanıtılması................................................................................................ 82
10.2. osilaskop ile aşağıdaki değerler ölçülebilir................................................................ 83
10.3. osilaskop ile ölçüm yapmak........................................................................................ 83
10.4. gerilim ölçmek............................................................................................................. 84
10.5. frekans ölçmek............................................................................................................. 84
uygulama faaliyeti................................................................................................... 86
ölçme değerlendirme............................................................................................... 91
cevap anahtarları..................................................................................................... 92
modül değerlendirme .............................................................................................. 96
kaynaklar...................................................................................................................... 99

---