---

Elektrik Dağıtım Sistemlerine SCADA Uygulaması
1. GİRİŞ
Kapsamlı ve entegre bir veri tabanlı kontrol ve gözetleme sistemi sayesinde, bir tesise ait tüm
ekipmanlarından kontrolünden üretim planlamasına, çevre kontrol ünitelerinden yardımcı
işletmelere kadar tüm birimlerin otomatik kontrolü ve gözetlenmesi sağlanabilir. Bu çalışmada;
elektrik dağıtım sistemlerine SCADA uygulamasının nasıl yapılacağı ve sonuçları ortaya
koyulmaya çalışılmıştır. Bu tür sistemler "scalable" özelliklerinden dolayı değişik işletmelerin
tüm kontrol ihtiyaçlarını kademeli olarak gerçekleştirmeye izin vermektedir.
2. SCADA SİSTEMİNİN YAPISI
SCADA esas olarak üç bölümden oluşur:
1. Remote Terminal Unit (Uzak Uç Birim): Veri toplama ve kontrol uç birimlerini oluşturan
sistemlerdir.
2. Communication System (İletişim Sistemi): Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak,
veri veya haberin gönderilmesini sağlayan sistemlerdir.
3. Master Terminal Unit (Kontrol Merkezi Sistemi): Geniş bir coğrafi alana yayılmış tesislerin,
bilgisayar esaslı bir yapıyla uzaktan kontrol edildiği izlendiği ve yönetildiği yer olarak
tanımlanabilir.
3. SCADA SİSTEMİNİN KAPSAMI
SCADA Sisteminde asıl amaç, alt istasyonlardaki sinyalleri ve ölçüm değerlerini bir kumanda
ve kontrol merkezinde toplamak, istasyonların kumandasını bu merkezden gerçekleştirerek
zamandan ve personelden tasarruf yapmaktır.
SCADA Sistemi elektrik dağıtım tesislerine uygulandığında trafo merkezinde yer alan kesici,
ayırıcı ve kademe değiştiriciler kontrol edilebilir. Röle durum bilgileri, bara gerilimi, fider ve
trafo aktif reaktif güçleri, fider akımları trafo sıcaklığı gibi ölçüm değerleri, fider boyunca yer
alan arıza seziciler ve ayırıcıların durumları SCADA Merkezinden gözlenebilir. Bu veriler
değerlendirilerek trafo merkezindeki kesici, ayırıcı, kademe değiştirici, röle ayarları ve fider
ayırıcıları SCADA merkezinden kontrol edilebilir. Olay dizisi kaydı, enerji ve fider verileri
toplanarak, periyodik veri saklama ve raporlama da SCADA merkezi tarafından sağlanabilir.
Elektrik dağıtım SCADA Sistemi tasarlanması aşamasında öncelikle şu temel bileşenlerin içeriği
belirlenmelidir.
O Merkezi kumanda Sistemi
O İndirici merkezlerde kurulacak olan lokal birimler
O Merkezi kumanda ile lokal birimler arasındaki haberleşme sistemi
3.1. Merkezi Kumanda Sistemi
Geniş bir coğrafi alana yayılmış bulunan SCADA Sistemlerinin ve kontrol edilecek tesislerin
merkezi bir yerine kurulur. Sistem güvenirliğinden sorumludur; yetki vermeksizin açma ve
kapama işlemi yapılmaz. Yüklerin izlenmesinden ve bunların kabul edilebilir sınırlar içerisinde
kalmasını sağlar. Dağıtım sisteminde arıza durumunda ortaya çıkan sorunların çözümü için
gereken bütün açma-kapama işlemlerine müsaade eder ve bunları denetler. Bilgisayar kontrol
merkezinde her türlü ek birimler üzerinde denetimi ve koordinasyonu sağlayan birimdir. Bu
işlemler uygun SCADA yazılım programları vasıtası ile yerine getirilmektedir.
Kontrol merkezi mimarisini, sistem bilgisayarları, kullanıcı arabirimi, veri toplama giriş-çıkış
birimleri, yazıcılar, kesintisiz güç kaynağı, yerel iletişim ağı, mimik diyagramlar oluşturur.
3.1.1. Merkezi Kontrol Sistemi Görevleri
a. Uzaktaki RTU birimlerinden verilerin toplanması
b. Toplanmış verilerin yazılım programları ile işlenerek ekrana veya yazıcıya gönderilmesi
c. Sistemde kontrol edilecek cihazlara kontrol komutu gönderilmesi
d. Belli olaylar karşısında alarm üretme ve gelen alarmları operatöre en hızlı şekilde iletme
e. Meydana gelen olayları ve verileri zaman sırasına göre kaydetme
f. Başka bilgisayar sistemleri ile iletişimde olma
g. Dağıtım yönetim sistemi (DMS) ve enerji yönetim sistemi (EMS) gibi üst seviye uygulama
programlarını çalıştırma
h. Yazıcı, çizici, haberleşme birimleri gibi ek birimlerin kontrolü.
3.1.2. Merkezi Kumanda Sistemi Yazılım Programları
SCADA programları nesneye dayalı programlama (Object-Oriented Programming) metoduyla
gerçekleştirilebilir. Bu tekniğin avatajları kısaca şunlardır:
o Fiziksel nesneler ve düşünceler program içinde nesneler ve sınıflar olarak tanımlanırlar.
o Algoritmik süreçlere alternatif olarak nesneler birbirlerine mesaj göndererek süreci
oluştururlar ve hepsi sadece mesaj göndererek iletişim kuran bağımsız program parçacıklarıdır.
o Fiziksel dünyadaki nesneler arası ilişkiler program nesneleri arasında da kurulabilir böylece
sistem mimarisi insanın algıladığı biçimde tasarlanıp sunulabilir.

---