---

X.1.TÜRKİYE’DE ENERJİ VE ÇEVRE
İnsanların ihtiyaçlarının karşılanmasında ve gelişmenin sağlıklı olarak
sürdürülmesinde gerekli olan enerji özellikle sanayi, konut ve ulaştırma gibi sektörlerde
kullanılmaktadır. Ancak enerji; yaşantımızdaki vazgeçilmez yararlarının yanı sıra üretim,
çevrim, taşınım ve tüketim esnasında büyük oranda çevre kirlenmesine de yol açmaktadır.
Nüfus artışına, sanayinin gelişmesine paralel olarak kurulan büyük ölçekli enerji
üretim ve çevrim sistemleri ekolojik dengeyi büyük ölçüde etkiledikleri gibi sınırlar ötesi
etkileri de beraberinde oluşturmaktadır. Bu nedenle çevre sorunları ulusal olduğu gibi
uluslararası nitelikler de taşımaktadır. Yine bu nedenle çevre sorunlarını gidermek için,
gerekli tedbirlerin alınmasında, uluslararası işbirliğinin rolü önem kazanmaktadır.
X.1.1. Bugünün Enerji Kaynakları
Yenilenemeyen Enerji Kaynakları: Kömür, petrol, doğalgaz ve nükleer enerji.
Yenilenebilen Enerji Kaynakları: Odun, bitki artıkları, tezek, jeotermal enerji,
güneş, rüzgar, hidrolik ve gel-git dalga enerji kaynaklarıdır.
Dünyada büyük ölçüde yenilenemeyen enerji kaynaklarının kullanılıyor olması,
çevre sorunlarını önemli ölçüde artırmıştır. Bu nedenle çevresel etkileri az olan
yenilenebilir enerji kaynaklarına yöneliş her bakımdan avantajlı olmaktadır. Ancak bazı
teknik sorunların çözümlenebilmesi için zamana ihtiyaç vardır ve bu da söz konusu geçişin
oldukça uzun bir süre olacağını göstermektedir.
X.1.1.1. Yenilenemeyen Enerji Kaynakları
X.1.1.1.1. Fosil Yakıtlar
Bu yakıtlar içerisinde petrolün sınırlı rezerve sahip olması, petrol üretiminin 21.
yüzyılın ilk çeyreğinden sonra azalan üretim ve artan fiyat nedeniyle düşüş göstereceği,
doğal gazın 200 yıl kadar, kömürün ise 3000 yıl kadar yetebileceği dikkate alınırsa, kömür
en kirletici enerji kaynağı olmasına rağmen yine de en çok ve en uzun kullanılacak bir
kaynak olduğu görülecektir. Her üç kaynağın tüketimi ile atmosferde ortaya çıkacak
kirlilik etkileri ise şu şekilde olmaktadır.
X.1.1.1.1.1. İklim Değişikliği ve Global Isınma
Fosil yakıtların yanması ve özellikle ormanların giderek azalmasıyla havadaki
CO2’in diğer bazı gazlarla birlikte sera etkisi yaparak, güneş ışınlarını yeryüzüne yakın bir
yerde tutması ve bu suretle yerküreyi ısıtıp iklimi değiştirmekte olduğu artık kabul
edilmektedir.
T.C.ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI TÜRKİYE ÇEVRE ATLASI
182
X.1.1.1.1.2. Hava Kirliliğinin Sınırlar Ötesi Taşınımından Gelen Zararları ve
Asit Yağmurları
1970’li yıllarda birçok sanayileşmiş ülkede kentsel sinai hava kirleticilerin
kontrolüne ilişkin tedbirlerin alınmasıyla, hava kirlenmesi azaltılmış olmakla birlikte,
yüksek bacalar veya tedbir alınmamış kirleticilerin ayrıca sınır ötesinde etkiler yaratmasına
sebep olmuştur. Bu kirlilikler çok uzun mesafelere atmosferik şartlara bağlı olarak
taşınmakta göllere, topraklara, bitki ve hayvan topluluklarına zarar vermektedir.
Böylelikle kirlilik sınır ötesi bir hal almaktadır. Neticede oluşan kirleticiler sülfürik ve
nitrik asitler, amonyum tuzlarıdır. Bu maddeler ayrıca metalik yüzeyleri, binaları, taşıt
araçlarını da etkilemektedir.
Topraktaki asitleşme ile birlikte havadan gelen asitleşme etkisi bitki örtüsünü
olumsuz olarak etkilemekte ve bazı bitki türlerinin tamamen yok olmasına sebep
olmaktadır.

X.1.1.1.1.3. Kentsel Hava Kirliliği

---