Bazı Elemanların Bacaklarını Tanıma

programci_84

Lehim yapmayı da anlattıktan sonra, şimdi bazı elektronik elemanların bacaklarını tanımayı anlatmaya çalışacağım.

Diyot:
Diyotlar, anotları (A) katotlarına (K) göre yaklaşık 0.6 - 0.7 V fazla olacak şekilde kutuplandıklarında düşük direnç göstererek üzerlerinden akım geçmesine izin veren elemanlar. Diğer şekilde kutuplandıklarında ise üzerlerinden akım geçirmiyorlar. Bu yüzden de bunların doğru bağlanmaması durumunda istenmeyen sonuçlar doğabilir. Örneğin bir DC motoru, devrede akabilecek ters akıma karşı korumak için diyot kullanıyorsanız ve bunu da yanlış bağlarsanız motor gidebilir.

Diyodun devre elemanı olarak sembolü:

Diyodun sembolü bir ok şeklinde ve akım da, bu ok yönünde akabilir. Okun ucundaki çizgi, ters kutuplama durumunda akımın engelleneceğini gösteren bir duvar sembolü gibi düşünülebilir. İşte piyasadaki diyotları da tanımak için bu çizgi kullanılıyor. Yani diyot sembolünde, katoda konulan çizgi, üretilen gerçek elemanlarda da konuyor.

Örneğin bir 1N4001 diyodu aşağıda çizmeye çalıştığım şekildeki gibi tanıyabilirsiniz:

Belki dış yüzeyi çok zedelenmiş. O zaman nasıl tanıyacağız? AVOMETRE mizi elimize alıp AVOMETRE yi diyot sembolünün olduğu kademeye getireceğiz ve uçlarını diyodun uçlarına tutacağız. Eğer ekranda 0.6 - 0.7 V gibi değerler görüyorsak kırmızı probun olduğu uç ANOT tur. Yani siyah probun değdiği uçta, diyodun çizgisi vardır.

LED:
LED lerdeki olay oldukça basit. Sıfır bir LED te uzun bacak daima anottur. Ama elinize bir devreden söktüğünüz LED i aldıysanız LED in içine bakın. Bacakların, LED içinde bağlı olduğu parçalar var. Bu parçalardan büyük boyutlu olanına LED in katot ucu bağlıdır. LED in içini göremiyorsanız kılıfın kenarındaki düzlüğü bulmaya çalışın. Düz tarafın olduğu bacak katod ucu oluyor.

Transistör:
Transistörler, BAZ (B), KOLEKTÖR (C) ve EMİTER (E) diye 3 tane uca sahip. Transistörün tipini anlamak için, NPN ya da PNP sözcüklerindeki N harf(ler)inin durumuna bakıyorsunuz. Eğer N harfi PNP sözcüğündeki gibi iç taraftaysa, semboldeki emiterin oku da içe bakacaktır yani transistör PNP olur. Ama NPN sözcüğündeki gibi dış taraftaysa, semboldeki emiterin oku da dışa bakacaktır yani transistör NPN olur.

Bunların gerçek devre elamanı olarak ele alınması durumunda bacakların ilk anda tanınması zor. Hele de BC tipi olanlar da apayrı bir olay.

Örneğin, çizmeye çalıştığım şekilde bir BC547 ve BC108 var:

Solda duran tiplerde AVOMETRE kullanmak daha cazip. Burada deneyeceğimiz yöntemde avometreyi DİRENÇ kademesine getirip kırmızı probu alıyoruz ve bir uçta sabitliyoruz. Siyah probu diğer bacaklara sırayla değdirip direnç değerleri okuyoruz. Bu işlemi, kırmızı bacak tüm problara değmiş oluncaya kez tekrarlayacağımıza göre en fazla 3 denemede sonuca ulaşırız. Direnç değerleri, hangi durumda sıfırdan farklıysa, kırmızı ucun değdiği prob BAZ dır. Okuduğunuz iki direnç değerinden hangisi büyükse, siyah ucun değdiği prob KOLEKTÖR olur. Haliyle diğer uç da "Emiter"dir. Bu da transistörün NPN olduğu anlamına gelir. Eğer kırmızı probu sabit tutarak sonuç alamadıysanız siyah probu sabit tutmayı deneyin. Yine benzer işlemleri tekrarlayın. Aynı sonuçları alacaksınız ama transistörünüz PNP olmuş olacak. Yani en genel anlamda; Baz - Emiter direnci, Baz - Kolektör direncinden küçüktür.

Sağda duran tiplerde ise olay çok basit: Kulakçığa yakın olan bacak EMİTER, kulakçığın diğer yanındaki bacak ise KOLEKTÖR. Diğer uç da BAZ oluyor.

Güç transistörlerinde (2N3055 gibi) çoğu zaman dış kılıf KOLEKTÖR oluyor. Diğer bacakları az önceki yöntemle bulmak mümkün ama daha kolayı var: Transistörün altına baktığınızda diğer iki bacak, transistörün tam ortasında durmaz, ortalayan eksenden biraz kenarda dururlar. Eğer bunlar orta eksenden sağdaysa, üstteki baz alttaki emiterdir:

Diğer:
Uçları uzunluk olarak birbirinden farklı iki uçlu elemanların hepsinde, uzun bacak daima + tarafa bağlanmalıdır. Kondansatör, LED, Buzzer bunlara örnek olarak verilebilir.

Faydalı olması dileğiyle...