---

PROGRAMLANABİLİR KUMANDA CİHAZININ ( PLC ) YAPISI VE FONKSİYONU

Motor kontrol devrelerinde veya diğer yüklerin kumandasında değişik özelliklere sahip kumanda elemanları ve kumanda sistemleri kullanılmaktadır.Genel olarak kumanda sistemlerini iki grupta ele alabiliriz. Bunlar ;
Klasik kumanda sistemleri ve Elektronik kumanda sistemleridir.

Klasik kumanda sistemleri çoğunlukla mekanik açılıp kapanan kontaklarla yani ; buton , kontaktör, zaman rölesi vb. gibi elemanlarla gerçekleştirilir.

Elektronik kumanda sistemleri ise iletim ve kesime geçen diyot ,transistor ,entegre ( IC ) gibi yarı iletken elemanlarla gerçekleştirilir.

Bir kumanda devresi gerçekleştirilirken hangi tip sistemin tercih edileceği değişik ölçütlere bakarak (ekonomiklik , çalışma süresi ,güç harcaması ,boyutları , ısıya dayanırlığı vb.) kararlaştırılır.Fakat bu iki sistemin de ortak bir özelliği vardır. Tesisi yapılan kumanda devresi belirli bir çalışma şeklini gerçekleştirir. Yani bu haliyle sabit bir tesis özelliği gösterir.
Başka bir çalışma şeklini gerçekleştirecek kumanda devresinin tesis edilmesi için ya yeni kumanda elemanları ile ya da eskileri ile devre bağlantılarının yeniden yapılması gerekir. Doğal olarak devre bağlantılarının yeniden yapılması demek , elemanların birbirlerine iletkenlerle lehimlenerek veya vidalarla tutturularak bağlanmasıdır. Sonuçta yeni bir sistem uygulanacağında bağlantıların ve elemanların değiştirilmeden yeni sisteme adapte olunmasını sağlayacak bir sistem arayışı ortaya çıkmıştır. Bu yeni kumanda sistemi , yeni kumanda devreleri için devre bağlantılarının lehimleme veya vida bağlantısı olmaksızın yapılmasına imkan sağlayan " Programlanabilir Kumanda " sistemi olarak adlandırılmıştır.
Programlanabilir Kumanda Cihazı ,PLC ( Programmable Logic Controller) veya PLC olarak kısaca gösterilir.Günümüzde PLC'lerin oldukça geniş kullanım alanı oluşmuştur. Bunlardan bazıları enerji dağıtım sistemleri ,fabrika otomasyonu ,asansör tesisatları , konvayörler vb.
Bütün PLC 'ler bir bilgisayardır. PLC merkezi işlem ünitesinde Z80 mikro işlemci ünitesi bulunur. Fakat bütün bilgisayarlar PLC değildir. PLC 'ler, üretimin yapıldığı tozlu ,kirli ve elektriki gürültü gibi ağır şartlarda çalışacak şekilde yapılmışlardır.
Bununla birlikte farklı programlama dili , arıza bulma ve bakım kolaylıklarının olması gibi özelliklerinden dolayı bilgisayarlardan farklıdırlar. Bilgisayarların arıza ve bakım servisi ile programlama dillerinin öğrenilmesi için özel bir eğitime gerek vardır.
PLC programlama dili klasik kumanda devrelerine uygunluk sağlayacak şekildedir. Bütün PLC'lerde hemen hemen aynı olan AND ,OR ,NOT ( VE ,VEYA ,DEĞİL ) gibi Boolean ifadeleri kullanılır. Programlama klasik kumanda sistemini bilen birisi tarafından kolayca yapılabilir.
00-600 C ortam ısılarında ve %0 ve %95 arası nem oranı olan ortamlarda çalışabilir.
Büyük çaplı kontrol sistemleri için bilgisayarın-mikro işlemcilerin kullanılması, 10 adet röle kontaktör elemanlarından daha az eleman gerektiren kontrol devrelerinde de klasik kumanda devrelerinin kullanılması daha avantajlı ve gereklidir.
Sonuç olarak ; küçük ve orta büyüklükteki her türlü kumanda sisteminde, küçük yapılı, yüksek güvenirlikli ve değişebilir beyin olarak PLC'ler otomasyon üretimi-nin vazgeçilmez bir elemanı olmuşlardır.
Değişik firmalar tarafından üretilen PLC'ler ve bunların programlama dilleri, yapı ve fonksiyonları arasında bazı farklılıklar vardır. Bu kitapta MITSUBISHI ,HITACHI ,TELEMECANIQUE ,ALLEN-BRADLEY ve SIEMENS firmalarının ürettiği PLC' lerden örnekler verilmiştir.
Aşağıda bir PLC' nin yapısı gösterilmiştir.

---