---

özet
bu tezin amacı elektrik dağıtım sisteminin programlanması yani scada sisteminin 12.09.2006 tarih, 26287 sayı ile resmi gazetede yayımlanan elektrik piyasası dağıtım sisteminde tedarik sürekliliği, ticari ve teknik kalitesi hakkındaki yönetmelik gereği sağlayacağı faydaları iki örnek modelleme ile açıklamaktır. ayrıca bu tez ile elektrik dağıtım şebekesinde scada sistemi uygulamasının sağlayacağı ekonomik faydalar irdelenecektir. bilindiği üzere elektrik şirketleri elektrik kesintilerinde fider üzerindeki kurulu gücün % 60 değerini baz alarak klasik hesap metodu ile satılamayan enerji miktarını hesaplamaktadır. bu hesaba göre arızalar nedeniyle ankara metropol alanında satılamayan enerji 2006 yılı için 121 398 719 kwh’dir. ancak modellemesi yapılan birinci örnek; fider yükünün yukarıda bahsedilen % 60 değerine ulaşmadığını ve yükün bir gün içerisinde çok fazla değiştiğini gösterdiğinden, kesinti süresi kadar, kesintinin ne zaman meydana geldiğinin bilinmesinin de önemli olduğuna işaret etmektedir. diğer örnek modelleme ise bilinenin aksine trafoların sadece aşırı yükten değil fazların dengesiz yüklenmesinden dolayı zarar gördüğünü, ancak trafo yüklerinin anlık izlenerek eşit miktarda yüklenmesinin sağlanacağını ve böylece trafoların daha verimli kullanılacağını göstermektedir.
v
sonuç olarak; bu düzenlemeler elektrik şebekesinin daha esnek ve güvenli işletilmesi ile uzaktan kontrolünü sağlayarak kesintileri minimuma indirecektir.
bilim kodu : 905.1.150
anahtar kelimeler : scada sistemi, fider, elektrik kesintisi, kontrol,
transformatör, elektrik şebekesi


programmıng of electrıcıty dıstrıbutıon system wıth computer and automatıon
(m.sc. thesis)
nuri osman çalışkan
gazi unıversıty
ınstıtute of scıence and technology
september 2007

abstract
the purpose of this study is to explain advantages of programming of electricity distribution system, namely scada system, with two modeling approaches, that will be provided in accordance with continuity of procurement in electricity market distribution system, regulation on commercial and technical quality issued in official gazette dated 09.12.2006 with no 26287. ın addition, economical advantages provided with the practice of scada system in electricity distribution network, are also being studied in this study. as is known, electricity companies calculate energy amount, which couldn’t be sold, with a classical calculation method on the basis of 60% of the installed power on feeder at power outages. according to this calculation; energy amount that couldn’t be sold in ankara metropolis due to power failures was 121,398,719 kwh for 2006. however, the first modeling indicates that it is also important to know when the failure had occurred as well as the failure period since it shows that a forementioned feeder load didn’t reach the 60% value and the load had changed so many times in one day. the other modeling indicates that transformers are damaged not only from over loads but also unbalanced loading of phases but
vii
balanced loading would be provided with real time monitoring of transformers and so that transformers would be used more efficiently. consequently; these arrangements allow the most flexible and responsive control and operation of the electric network and greater opportunity for minimising interruptions to customers.
science code : 905.1.150
key words : scada system, power outages, feeder, control,
transformer, electric network

----------
içindekiler
sayfa
özet...........................................................................................................iv
abstract..................................................................................................vi
teşekkür..................................................................................................viii
içindekiler..............................................................................................ix
şekillerin listesi.................................................................................xii
resimlerin listesi................................................................................xiv
simgeler ve kısaltmalar..................................................................xv
1. giriş........................................................................................................1
2. scada sisteminin incelenmesi ......................................................4
2.1. scada’nın tanımı............................................................................4
2.2. scada birimleri................................................................................6
2.2.1. scada sisteminin kontrol merkezi...........................................7
2.2.2. scada sisteminde iletişim birimleri........................................10
2.2.3. scada sisteminde uzak uç birim...........................................19
2.2.4. scada sisteminde saha ekipmanları.....................................23
2.3. scada sisteminin işlevleri..............................................................26
2.3.1. danışma işlevleri (monitoring)................................................26
2.3.2. kontrol işlevleri.......................................................................27
2.3.3. veri toplama...........................................................................27
2.3.4. verilerin kaydı ve saklanması.................................................27
2.4. temel scada fonksiyonlarından dağıtım yönetim sistemi...........27
2.4.1. arıza yeri bulma.....................................................................28
2.4.2. dağıtım sistemi güç akış yöntemi...........................................34
x
sayfa
2.4.3. arıza izolasyonu ve tekrar servise alma.................................38
2.4.4. devredışı kalma yöntemi........................................................41
2.4.5. anahtarlama prosedür yöntemi..............................................43
3. elektrik dağıtım şirketleri scada yapısının
incelenmesi ......................................................................................47
3.1. kayseri elektrik t.a.ş. scada sistemi incelemesi........................47
3.2. scada tesisi için ankara’da yapılan altyapı çalışmaları...............51
3.2.1. scada/dms alt yapı işleri kapsamında yapılan işler.............52
3.2.2. master scada/dms işleri kapsamında yapılacak
çalışmalar...............................................................................54
4. dm/tm’de fider açması ve dağıtım trafosu yüklenme
oranı ile ilgili örnek modellemeler oluşturma.............. 56
4.1. balgat tm’de kısa devre veya arıza nedeniyle fider açması.......56
4.2. bosna dağıtım trafolarının yüklenme oranları ve aşırı
yüklenmede trafo fideri açması....................................................61
4.3. örnek problem çözümü..................................................................66
4.3.1. klasik metod ile problem çözümü...........................................67
4.3.2. scada ile gerçek zamanlı olarak problem çözümü...............68
5. sonuç ve öneriler..........................................................................73
5.1. kurulacak sisteme ilişkin öneriler..................................................73
5.2. genel öneriler ................................................................................74
5.3. sonuç .............................................................................................78
kaynaklar.............................................................................................83
ekler........................................................................................................87
ek-1 ankara’da scada tesis edilecektm/dm ve yüklenici firmalar...........88
ek-2 ankara ili elektrik dağıtımına ilişkin istatistik veriler ...........................89
ek-3 balgat tm’de fider açma algoritması .................................................90
xi
sayfa
ek-4 bosna trafolarının yük durum algoritması...........................................91
ek-5 program kaynak kodları ....................................................................92
özgeçmiş.................................................................................................99

---