---

içindekiler

sayfa no:
önsöz................................................................................................................ ı
özet................................................................................................................... ıı
abstract................................................................................................................. ııı
içindekiler............................................................................................................. ıv
şekiller listesi...................................................................................................... vııı
tablolar listesi..................................................................................................... x kullanılan simge ve kısaltmalar.......................................................................... xı
indisler.................................................................................................................. xv
1. giriş.............................................................................................................. 1
2. elektrik makinelerinin tanımı................................................ 2
2.1. doğru akım makineleri.......................................................................... 2
2.2. asenkron makineler................................................................................ 3
2.3. transformatörler......................................................................................... 4
2.4. senkron makineler................................................................................... 6
3. elektrik makinelerindeki kayıplar..................................... 8
3.1. doğru akım makinelerindeki kayıplar ve ısınma.................................. 8
3.1.1. doğru akım makinelerinde meydana gelen joule(bakır) kayıpları........................................................................................ 9
3.1.2. doğru akım makinelerinde meydana gelen demir
kayıpları ....................................................................................... 11
3.1.3. doğru akım makinelerinde meydana gelen mekanik kayıpları........................................................................................ 12
3.1.4. doğru akım makinelerinde kayıplar sonucu oluşan ısınmanın incelenmesi................................................................... 13
3.2. asenkron makinelerdeki kayıplar ve ısınma.......................................... 16
3.2.1. bakır kayıpları.............................................................................. 16
3.2.2. demir kayıpları............................................................................. 17
3.2.3. ilave kayıplar................................................................................ 18
3.3. transformatörlerdeki kayıplar ve ısınma................................................ 19
3.3.1. transformatörün boşta çalışmasıyla oluşan kayıplar................. 19
3.3.2. transformatörün kısa devre çalışmasında oluşan kayıplar....... 21
3.3.3. transformatörün yüklü çalışmasında oluşan kayıplar............... 22
3.3.4. transformatörlerde kayıplar sonucu oluşan ısınmanın
incelenmesi................................................................................... 24
3.3.4.1. transformatörlerde normal işletme şartlarında
sıcaklığın etkisi ile meydana gelen değişimler................. 24
3.3.4.2. ısınmanın sargılar üzerindeki etkisi................................... 24
3.3.4.3. ısınmanın demir gövdeye etkisi........................................ 26
3.3.4.4. ısınmanın verim üzerindeki etkisi..................................... 26
3.4. senkron makinelerdeki kayıplar ve ısınma............................................ 27
3.4.1. bakır kayıpları.............................................................................. 27
3.4.2. demir kayıpları............................................................................ 28
3.4.3. mekanik kayıpları........................................................................ 28
3.4.4. senkron makinelerde kayıplar sonucu oluşan
ısınmanın değerlendirilmesi......................................................... 29
4. elektrik makinelerinde ısınma.................................................. 31
4.1. elektrik makinelerinde nominal çalışma ısı dereceleri......................... 32
4.2. ortam ısı dereceleri................................................................................. 33
4.3. bakır kayıplarına neden olan devre ısısının ortam ısısına bağlı
olarak sıcaklık değişiminin ölçülmesi................................................... 34
4.4. elektrik makinelerinde soğutma.............................................................. 35
5. elektrik makinelerindeki enerji kayıpları...................... 38
5.1. magnetik (demir) kayıpları..................................................................... 39
5.1.1. magnetik devrelerde histerezis olayı............................................ 39
5.1.2. foucault (girdap) akımları............................................................ 42
5.1.3. boştaki ilave demir kayıpları......................................................... 45
5.1.3.1. levhanın işlenmesinden dolayı oluşan demir kayıpları................................................................................... 45
5.1.3.2. kutup ayağı yüzeyinde oluşan kayıplar................................ 45
5.1.3.3. dişlerdeki pülzasyon kayıpları................................................ 45

5.1.3.4. senkron makinelerde yayılmış uyarma sargılarının
oluşturduğu yüzey kayıpları.................................................. 46
5.1.4. yükteki ilave demir kayıpları...................................................... 46
5.1.4.1. döner alanın meydana getirdiği yüzey kayıpları................ 46
5.1.4.2. endüvi amper sarımlarının oluklara dağıtılması ile
oluşan yüzey kayıpları......................................................... 47
5.2. elektrik makinelerinde mekanik kayıplar............................................... 47
5.2.1. kollektör ve bileziklerdeki sürtünme kayıpları............................ 48
5.2.1.1. rotor bilezikleri ile fırçalar arasındaki sürtünme kayıpları................................................................................. 49
5.2.1.2. fırçalar ile kollektör arası sürtünme kayıpları.................... 49
5.2.1.3. hava rutubet miktarının fırça aşınması üzerine tesiri....... 50
5.2.2. hava sürtünme ve vantilasyon kayıpları...................................... 51
5.2.3. yataklardaki sürtünme kayıpları.................................................... 51
5.3. elektriksel ( bakır ) kayıpları.................................................................. 52
5.3.1. boştaki ilave bakır kayıpları.......................................................... 52
5.3.1.1. dişlerde endüksiyonların farklı oluşu yüzünden
meydana gelen kayıplar...................................................... 52
5.3.1.2. diş doyması yüzünden oluşan kayıplar............................. 53
5.3.1.3. geniş açık oluklu doğru akım makinelerindeki kayıplar................................................................................ 53
5.3.1.4. esas alan pülzasyonlar yüzünden ilave
bakır kayıpları..................................................................... 54
5.3.1.5. asenkron makinelerde kademeli alanların
meydana getirdiği bakır kayıpları...................................... 54
5.3.2. yükteki ilave bakır kayıpları..................................................... 54
5.3.2.1. komutasyon ilave bakır kayıpları....................................... 54
5.3.2.2. alternatif ilave bakır kayıpları............................................ 55
5.3.2.3. yükteki alın kayıpları......................................................... 56
5.3.2.4. endüvi reaksiyon tesirleri.................................................. 57


5.3.2.5. doğru akım makinelerinde oluşan diğer
bakır kayıplar...................................................................... 58
6. elektrik makinelerinde oluşan magnetik
gürültünün incelenmesi................................................................... 59
6.1. gürültünün tanımı.................................................................................. 59
6.1.1. elektrik makinelerinde gürültü türleri........................................ 59
6.1.2. elektrik makinelerinde gürültü sınırları...................................... 61
6.1.3. elektrik makinelerinin gürültüsünü azaltıcı önlemler................ 62
6.2. gürültünün denetimi .............................................................................. 64
6.2.1. gürültünün ölçülmesi................................................................... 66
6.2.2. gürültünün azaltılması veya önlenmesi...................................... 66
6.3. gürültünün iş üzerindeki etkisi.............................................................. 66
6.3.1. iş yerlerinde alınması gereken önlemler.................................... 68
7. sonuç............................................................................................................. 70
kaynaklar...................................................................................................... 72
özgeçmiş........................................................................................................... 74
















şekiller listesi
sayfa no
şekil 2.1. sökülmüş haldeki doğru akım makinesi............................................. 2
şekil 2.2. sincap kafesli, kısa devre ve bilezikli rotor....................................... 3
şekil 2.3. asenkron makinenin magnetik sistemi................................................ 4
şekil 2.4. transformatörün basit yapısı................................................................ 5
şekil 2.5. elektromıknatısları sabit,elektromıknatısları dönen ve
rotoru çıkık kutuplu olan asenkron makineye ait kısımlar............. 7
şekil 3.1. fırçalardaki akım yoğunluğuna bağlı olmak üzere
fırçalarda meydana gelen gerilim düşümü......................................... 10
şekil 3.2. ısınma eğrisi.......................................................................................... 14
şekil 3.3. çizim metodu ile bir doğru akım makinesinin stasyoner
rejimdeki sıcaklık farkının bulunması................................................ 15
şekil 3.4. kısa süre ile yüklü olarak çalışan makinenin ısınma eğrisi.............. 15
şekil 3.5. aralıklı çalışmada ısıtma eğrisi............................................................ 16
şekil 3.6. transformatörün boşta çalışma deneyi................................................ 19
şekil 3.7. orta büyüklükteki transformatörlerin boşta çalışma
eğrileri(100-1000 kva)......................................................................... 20
şekil 3.8. transformatörün boşta çalışmadaki t eşdeğer devresi....................... 21
şekil 3.9. kısa devre vektör diyagramı................................................................ 22
şekil 3.10. en basit eşdeğer devreye göre kısa devre eşdeğer şeması............... 22
şekil 3.11. transformatörün yüklü çalışma bağlantı şeması................................. 22
şekil 3.12. genişleme kabı bulunan yağ ile soğutulan transformatörde
iç sıcaklık bölüşümü............................................................................. 24
şekil 3.13. eşit silindir ortam üstü sıcaklık derecesinde ve değişik
sargı silindiri boylarında yatay ve dikey durumlarda çevreye
verilen ısılar arasındaki oran............................................................... 25
şekil 4.1. yalıtkan ömrünün sıcaklıkla üstel değişimi........................................ 31
şekil 5.1. ferromagnetik maddelerde histerizis olayı.......................................... 39
şekil 5.2. endüksiyon değişim eğrisi.................................................................... 40
şekil 5.3. histerizis eğrisi..................................................................................... 40
şekil 5.4. mıknatıslanmanın yok edilme eğrisi................................................... 41
sayfa no
şekil 5.5. yekpare demir çekirdek,indüksiyon bobini,bobinin
meydana getirdiği sinüs biçimli magnetik akı değişimi................... 43
şekil 5.6. carbone a.-g firmasının imal ettiği fırça cinslerine ait
düz bileziklerdeki sürtünme emsallerinin hızla değişimi................... 50

---