---

Koruma Sistemlerinin Genel prensibleri ,Şebeke ve Transformator Koruması

1.Koruma sisteminin genel prensibleri

1.1. Genel özellikler

Generatör ,transformator,kablo ,hat gibi şebeke elemanlarının birinde kısa devre veya izolasyon hatası sonucunda ark veya arıza akımlarının ve aşırı gerilimlerin yol açabileceği zaraları sınırlandırmak veya en aza indirmek ve sürekli bir kısa devrenin şebekenin genel işletmesi ve özellikle stablitesi üzerindeki etkileri ortadan kaldırmak için hatalı elemanın olabildiğince çabuk devre dışı edilmesi gerekmektedir.

Hatalı elemanın otomatik olarak devre dışı etmek işlemi koruma sistemleri vasıtasıyla gerçekleştirilir.Söz konusu koruma sistemleri başlıca şebekenin hat ,kablo ,generator veya transformator gibi şebekenin bir bölümünü devamlı olarak gözeten ve şebekedeki akım ve tarafından beslenmekte olan röleler topluluğunu kapsamaktadır.Gözetilen kısımda hata oluştuğunda ayarlanan değerlerin üstünde röleler işletmeye girer ve bu durumda düzenlenmesi göz önüne alınan sisteme bağlı kontaklar dizisi açılıp veya kapanarak elemanı devreye bağlayan anahtarı açarak hatalı bölümün devre dışı olması sağlanır.

Koruma sistemlerinin iletim dağıtım şebekesinde olduğu gibi endüstriyal şebekelerin güvenilir bir şekilde işletilip korunmasındada çok önemli bir yeri vardır.

1.1.1. Koruma sisteminde olması gereken şartlar

1. Güvenilir bir şekilde yapılmış bir koruma sistemi hatanın meydana geldiği şebeke bölümünü kesinlikle devreden çıkarmalı hatalı bölümden başka şebekenin diğer kısımları devrede kalarak işletmeye devam etmelidir. Kısaca diğer bölümlere ait anahtarlar kapalı olarak devrede kalma şartıyla sadece hatalı cihazı veya bölümü çevreleyen anahtarlar açılmalıdır.

Şekil 1 Genel Güç üretim , iletim ve dağıtım sistemi

Şekilde sadece L11 ve L12 hatlarında kısa devre olursa L11 ve L12
anahtarlarının açılması gerekir. Koruma sistemindeki diğer anahtarlardaki
açılma gereksiz açma olacaktır.
Koruma sisteminin sadece hatalı elemanı seçmeyi başarırsa bu koruma sistemine
seçici koruma sistemi denir.Bir koruma sistemi güvenilir olmalı yani gerekli
olan durumların hepsinde çalışabilmeli ve aynı zamanda seçici nitelikte
olmalıdır.



2. Koruma sisteminin olabildiğince kısa süre içinde çalışması gerekmektedir.Oluşabilecek zaraların en aza indirilmesi için arklı kısa devrelerın açılma sürelerini olabildiğince azaltmak gerekir.Bundan başka çoğu kez 1-faz toprak arasında başlayan arkın gelişerek başka fazlarada geçmeye zaman bulmasını önlemek gerekir.Özellikle kısa devrelerin çabuk giderilmesi iletim şebekelerinde stabliteyi sağlamada en etkin yol olmaktadır.
3. Bir koruma sisteminin davranışı , şebekenin yapısından olabildiğince bağımsız kalmalı, manevre serbestliği sağlamalı ve ayar değişiklikleri gerektirmeden buklajlara ,paralel bağlamalara besleme değişikliklerine elverişli olmalıdır. Koruma sistemlerini şebeke yapısının değişimlerine olabildiğince duyarsız yapmaya çaba göstermelidir.
4. Sistemlerin belirlenen değerlerden ve sürelerden fazla olmamak kaydıyla aşırı yüklere duyarsız kalması istenir. Eğer aşırı yüklenme süresi uzar ve cihazlarda tahribatlara yol açabilecek termik ısınmalarmeydana gelmesi durumunda bu ısınma ani açmalı röleler değilde termik koruma röleler tarafından izletmeli ve gerekli açma kumandası verdirilmelidir.
5. Koruma sistemi kısa devre akımlarının şiddetleri , cinsi ve hata yeri nerede olursa olsun işlemek zorundadır. Bazı durumlarda kısa devre akımının değeri normal akım değerinden daha düşük olabilmektedir. Hata yeri nerede olursa olsun şebekenin her türlü işletme şartları altında hatanın giderilmesini sağlamak için sistemin duyarlılığının yeterli seviyede olması gerekmektedir. Bununla beraber röleleri minimum kısa devre altında duyarlı yapmak verimsiz ve üstelik çok az yara sağlamaktadır.
6. İşletmenın devreye almasını uzatan ve güç kılan ve hiç bir fayda sağlamayan bir şebeke parçalanmasına yol açmamak için senkronizma dışındaki bir işleme sırasında gerilimler , akımlar ve güçlerde kendini gösteren salınımlara duyarsız kalınması gerekir.

---