---

Kontrol işlemlerine günlük hayatın hemen her anında rastlanır. Bilinçli ya da bilinçsiz olarak kontrol işlemleri
uygular, kontrol işlemleri içinde davranırız. Kontrol işlemlerinin birçoğu otomatik olarak insan girişimi
olmadan gerçekleştirilir. Örneğin merdiven otomatiği, ilgili alanlardaki aydınlatma sisteminin çalışmasını ve
belli bir süre sonra kendi kendine kapanmasını sağlar. Termosifon, şofben ya da fırın sıcaklığının belirli bir
değer etrafında tutulması, su basıncının hidrofor sistemleri yardımıyla ayarlanması ve yine depo seviyelerinin
şamandıralı açma-kapama vanaları ile kontrolü günlük hayatta her zaman çevremizde görebileceğimiz benzer
uygulamalardır.
İnsan bedeninde ise fazla miktarda, daha karmaşık ve oldukça hassas kontrol işlemleri gerçekleşmektedir.
Fizyolojik kontrol olarak ta adlandırılabilecek bu işlemlerden ilk akla gelenleri belirtmek gerekirse :
Kandaki şeker kosantrasyonunun sağlıklı insanlarda her zaman sabit belli bir değerde tutulması ( ki bu
sistemin bozulması diabet olarak adlandırılmaktadır). Vücut sıcaklığı çevre sıcaklığının artması durumunda
terleme ( sıvı buharlaşmasının soğutma etkisiyle ) yoluyla, çevre sıcaklığı azaldığı zaman ise.kıl dibi
kaslarının kasılması (ürperme) daha da ötede kasların titremesi vasıtasıyla vücutta üretilen ısı ile çevre
sıcaklığının değişmelerine karşı kontrol edilir. Göze giren ışık şiddetinin göz bebeğinin (pupilla) açılıp
kapanması ile ayarlanır. Acı duyulduğu zaman geri çekilme refleksi, göz kas koordinasyonu (yazı yazma ),
uyuma ve uyanık kalma süreleri (biyolojik saat), hareket miktarı ile kalp atışlarının doğru orantılı olması,
insan vücudunda örnek verilebilecek başlıca fizyolojik kontrol örnekleridir.
Toplumsal yaşamı doğrudan etkileyen konularda da kontrol uygulamalarına rastlanır:
Fiyat artışları (enflasyon), pazardaki talebin azaltılması veya paranın değerinin artırılması ile kontrol edilebilir.
Para değerini artırmak için piyasadaki para miktarı ve kontrol edilebilen harcamalar azaltılabilir. Talebi
azaltmak için ise kişilerin harcama güçleri kısılabilir (sıkı para politikası). Bir diğer örnek; bir bölgenin
ekonomik gelişmesinin kontrolü için verilebilir. Ekonomik gelişmeyi hızlandırmak için, o bölgeye yatırım ve
nitelikli insan gücü akışını sağlamak gerekir. Bu da, özendirici (teşvik, prim, yan ödenek gibi) ya da zorlayıcı
(rotasyon, mecburi hizmet gibi) önlemlerle sağlanabilir.
Kontrol işlemlerinin yukarıdaki örneklerdeki benzer yanlarından faydalanarak kontrol ve otomatik kontrol
kavramları için şu genel tanımlamalar yapılabilir:
Kontrol : İncelenen davranışların belirli istenen değerler etrafında tutulması veya istenen değişimleri
göstermesi için yapılanlar, genel anlamda kontrol işlemini tanımlarlar.
Otomatik Kontrol : Kontrol işlemlerinin, kontrol edilmek istenen olay etrafında kurulmuş bir karar
mekanizması tarafından, doğrudan insan girişimi olmaksızın gerçekleştirilebilmesidir.
Kontrol işlemlerinin belirlenmesi ve otomatik kontrol mekanizmalarının kurulması, öncelikle bu işlemleri
gerektiren amaçların ve istenen davranışların kesin biçimde tanımlanmasını, buna bağlı olarak ta, olayların
oluştuğu ortamın, olayların sebep-sonuç ilişkilerinin ve davranış özelliklerinin incelenmesini gerektirir.
Otomatik kontrol, özellikle mühendislik sistemlerinde giderek daha çok önem kazanmaktadır. Bunun
nedenleri şöyle sıralanabilir :
1 Otomatik kontrol, insanları monoton tekrarlı işlerden kurtararak zeka ve düşünebilme yeteneklerini daha iyi
kullanabilecekleri işlere yönelmelerini sağlar.
2 Otomatik kontrol, insanın fizyolojik yeteneklerini aşan( çok hızlı, çok hassas, yüksek kuvvetler gerektiren ve
tehlikeli gibi ) uygulamalarda insanın hakimiyetini kolaylaştırır.
3 Otomatik kontrolün mühendislik sistemlerinde kullanılması, gerek teorik tasarım gerekse gerçekleştirme ve
uygulama bakımından daha sade, daha esnek, kolayca ayarlanabilen ve yüksek verimli çözümlere imkan
vermektedir.
4 Bilgisayarların mühendislik uygulamalarında yaygın biçimde kullanılması, kontrol yöntemlerinin daha etkin
olarak uygulanmasına yolaçmıştır.
Günümüzde en basit uygulama alanlarından en karmaşık endüstriyel tesis uygulamalarına kadar her yerde

---