---

Bu makalede endüstriyel elektronikte karşımıza sık kullanılan elektro-mekanik röleler açıklanmaktadır. Sırasıyla röle yapısı , röle kontakları ve kontaktörler, zaman gecikmeli röleler, koruyucu röleler ve son olarak yarı-iletken röleler incelenecektir


-------------------
Giriş:
Bu makalede endüstriyel elektronikte karşımıza sık kullanılan elektro-mekanik röleler açıklanmaktadır. Sırasıyla röle yapısı , röle kontakları ve kontaktörler, zaman gecikmeli röleler, koruyucu röleler ve son olarak yarı-iletken röleler incelenecektir.

1) Röle Yapısı
Bir iletken üzerinden geçen bir akım akımın şiddetiyle doğru orantılı olarak üzerinden geçtiği bir bobin üzerinde manyetik alan oluşturur.

Bobinler ve Transformatörler:

İndüktörler (bobinler); akımın ani değişimi değişimine çok duyarlıdırlar. Bu da daha önceden depoladıkları manyetik enerjiden kaynaklanmaktadır. Transformatörlerde; bu mantıkla biri birini etkileyen ve demir çekirdeklere sarılı içinden akım geçen birbirine yakın bobinlerin etkileşimi söz konusudur.

Temel Prensip

Akım taşıyan demir çekirdeğe sarılı telin oluşturduğu manyetik alanla;herhangi bir manyetik objeye etki eden manyetik kuvvet etki ettirilebilir.Kullanılan bu manyetik obje çekirdek tarafından şekillendiren mıknatısın dışında doğal mıknatıs da olabilir. Bu etki kullanılarak anahtarlama işlemi yapılabilir.
Temel Kavramlar:
Selonoid(Solenoid): Demir çekirdek yakına yerleştirilmiş olan manyetik objenin, düzeneğe enerji verildiğinde hareket ettirilmesi amacıyla oluşturduğu sisteme denir. (apartman kapı otomatiği, açma-kapama vanaları, robotlarının hareket edebilir kısımları, elektrik anahtarlama mekanizmaları)

Armatür(armature):Hareket edebilen manyetik objedir.

Röle: Selenoidin kullanıldığı,bir anahtar kümesini harekete geçirmek amacıyla kullanılan sistem
Eğer büyük akım yada gerilimleri kontrol edeceksek; Röleler bunu bize küçük akımlarla hatta DC akımlarla yapma imkanını tanır. Bu da güvenli bir sistemle çalışma imkanı yaratır.
Rölede tüketilen manyetik güç ve enerji yüke aktarılırken yüzlerce kat artıyor. Bu anlamda röle hem bir yükselteç hem de anahtar gibi davranır.
Rölenin aynı zamanda transistörledeki gibi giriş (gerilim/akım) sinyali ile çıkışı kontrol edildiği düşünülürse; rölenin de buna benzer modeli aşağıda görülmektedir.

Yukarıdaki şemada açıktır ki; röle nüvesinin enerjilenmesi için gerekli akım, kontağın üzerinden geçecek akımdan çok daha küçüktür.(sanayide 1A/10A)

Bir röle nüve ve armatüründen oluşan ikili normalde açık veya kapalı olan birden çok kontak kümesini harekete geçirebilir.

Farklı röleler kullanılsa da, rölelerde kontak seçimi aynı faktörlere dayanmaktadır. Yüksek akım uygulamalarında açık-hava kontakları tercih edilse de çürümeye ve kıvılcımlara olan yatkınlıları dezavantajdır. Civalı ve çubuk kontaklar da ise bu sorunlar yok iken; akım taşıma kapasiteleri sınırlıdır.

Röle İçeren Çalışma Panosu Örneği

Arıza olmaması ve sistemlerin sağlıklı çalışabilmesi için rölelerin izolasyonu önemlidir.

Arıza anıda müdahale önemlidir bu nedenle şekilde de görüldüğü gibi kontaktörlerin yapılandırılmasında kolay kaldırıp değiştirilebilmesi için uygun dizaynla yerleştirilmelidirler. Röle’nin düzgün çalışması için akım için ara değerler olamaz. Kontaklar ya çekili yada atık olacaktır.

(Pull -in) Çekme Akımı: Armatörün çekilebilmesi için yani solenoidin etkin hale geçirecek gerekli minimum nüve akımına çekme akımı denir. (Röle enerjilenmeden hemen önce)

(Drop-Out) İtme Akımı: Armatörün eski haline dönmesi için yada solenoidin etkin halini bıraktığı anda nüveden geçen maksimum akıma denir. (Röle enerjisini kaybetmeden hemen önce)

2)Kontaktör ve Kontaklar

Kontaktör:
Eğer bir röle, yüksek akım yad gerilim içeren sistemleri kontrol etmek için tasarlanmışsa bu röleye Kontaktör denir. Genelde kontaktör anahtarları açıktır ve endüstride motor kontrolünde kullanılırlar.

---