içindekiler
özet ...........................................................................................................................ii
abstract................................................................................................................iii
önsöz ve teşekkür............................................................................................. iv
içindekiler ............................................................................................................ v
simgeler dizini ve kısaltmalar................................................................vii
şekiller dizini...................................................................................................... x
tablolar dizini ................................................................................................xiii
bölüm 1. giriş........................................................................................................ 1
1.1. süreç yönetiminin tarihi gelişimi........................................................ 1
bölüm 2. gerçek zamanlı sistemler........................................................ 6
2.1. telemetri sistemleri............................................................................... 8
2.2. dağınık kontrol sistemleri (dcs)......................................................... 9
2.2.1. dcs sistemlerinin özellikleri..................................................... 10
2.3. plc tabanlı sistemler......................................................................... 11
2.4. scada sistemleri.............................................................................................. 13
bölüm 3. scada sistemleri........................................................................... 14
3.1. scada sistemlerinin tarihsel gelişimi............................................. 14
3.2. scada sistemlerinin temel yapısı .................................................. 16
3.2.1 saha ekipmanları......................................................................... 17
3.2.2 veri ağları ................................................................................... 17
3.2.3 mantıksal denetim yazılımı......................................................... 18
3.2.4 insan-makine ara yüzü (mmı) .................................................... 18
3.3. scada yazılımı seçiminde dikkat edilecek noktalar ..................... 19
3.4. scada sistemlerinin uygulama alanları.......................................... 21
vi
3.5. scada sisteminin bileşenleri............................................................ 22
3.5.1 ana denetim merkezi................................................................. 23
3.5.2 uzak uç birimi ........................................................................... 23
3.5.2.1 rtu’nun yapısı ve kullanıldığı endüstriler...................... 24
3.5.2.2 rtu’nun iletişim ve ağ yapısı ........................................ 28
3.6. scada sistemlerinin gruplandırılması ............................................. 31
3.6.1 klasik scada sistemleri ........................................................... 31
3.6.2 internet tabanlı scada sistemleri............................................ 33
bölüm 4. iletişim sistemleri ....................................................................... 36
4.1. iletişim ortamları................................................................................. 36
4.1.1 iletişim ortamlarının avantaj ve dezavantajları........................... 38
4.2. veri yolu sistemleri ............................................................................ 41
4.2.1 veri yolu seçim ölçütleri............................................................. 43
4.2.2 veri yollarının fiziksel boyutları................................................. 44
4.2.3 veri yollarının fiziksel yapıları................................................... 47
4.3. veri yollarının incelenmesi................................................................. 51
4.3.1 ası veri yolu............................................................................... 53
4.3.2 ınterbus veri yolu ........................................................................ 54
4.3.3 profibus veri yolu........................................................................ 55
4.3.4 ethernet ile gerçekleştirilen veri yolu ......................................... 56
bölüm 5. wincc scada yazılımı ...................................................................... 59
5.1. bilgisayar (computer) ......................................................................... 60
5.2. etiket yönetimi (tag management) .................................................... 59
5.3. editör (editor)...................................................................................... 61
5.3.1 grafik tasarımcısı (graphics designer)..................................... 61
5.3.2 etiket kütükleme (tag logging ) alt programı .......................... 63
5.3.3 kullanıcı yönetimi (user administrator) alt programı .............. 65
5.3.4 alarm kütüğü (alarm logging) alt programı ........................... 66
5.4. yardımcı programlar ........................................................................... 66
5.5. siemens wincc scada yazılımının değerlendirilmesi .................. 68
vii
bölüm 6. örnek vinç uygulamasının scada üzerinden
denetimi ................................................................................................................ 70
6.1. plc programının hazırlanması........................................................... 71
6.2. wincc scada yazılımında denetim programının geliştirilmesi.... 73
bölüm 7. geliştirilen mobil tabanlı scada sistemi...................... 88
7.1. j2me uygulama programı................................................................... 89
7.2. web sunucu programı ......................................................................... 92
7.3. scada sunucu programları............................................................... 92
7.3.1 uzak görüntüleme programı ....................................................... 93
7.3.2 uzak denetim programı............................................................... 94
7.4. mobil tabanlı scada sisteminin çalıştırılması ............................... 95
7.5. mobil scada sisteminin ekonomik açıdan incelenmesi................. 98
sonuçlar ve öneriler................................................................................... 101
kaynaklar ........................................................................................................ 102
ekler..................................................................................................................... 106
1. giriş
bu bölümde endüstriyel otomasyonda kullanılan süreç yönetiminin ve sahada
kullanılan cihazların (saha ekipmanları) gelişmesi adım adım ele alınmaktadır.
sürecin yönetimi, çevre birimlerinde, saha ekipmanlarında ve son kullanıcıdaki
teknolojik gelişme ve eğilimlere, on yıllık periyotlarla tarihi bir bakış yapılmaktadır.
endüstriyel otomasyon sistemi tasarımındaki gelişmelere örnekler verilmektedir.
1.1. süreç yönetiminin tarihi gelişimi
koskinen [1], endüstriyel otomasyon sistemlerindeki gelişmeleri tanımlamış ve
gelişmeleri nesillere ayrılmıştır. süreç teknolojisindeki ve elektronik bileşenlerdeki
teknolojik gelişmeler, otomasyon sistemlerindeki gelişmeleri teşvik etmiştir.
1950’lerdeki gelişim eğrisi, elektro mekanik sistemlere, standart sinyallerin
yayılmasına, sürecin yakın mesafelerde görüntülenmesi ve çeşitli verilerin süreçten
okunması üzerine odaklanmaktadır. pünomatik ve analog enstrümanlar, basınç ve
sıcaklık ölçümleri için çeşitli ölçüm cihazlarında kullanılmıştır. geri beslemeli
denetim, ilk olarak hidrolik sistemlerde kullanılmaya başlanmıştır. şekil 1.1’de
1950’lerde ki süreç yönetiminin durumu görülmektedir.