1. giriş.........................................................................................................................................................1-1

2. türkiye’nin elektrik enerjisi alanındaki mevcut durumu ve sorunları2-1
2.1 mevcut durum..............................................................................................................................................2-1
2.1.1. elektrik enerjisi kurulu güç ve üretimin gelişimi ..............................................................2-1
2.1.2. elektrik enerjisi talep gelişimi, kurulu güç ve üretimin elektriksel
özellikleri...........................................................................................................................................................2-6
2.1.3. maliyetler ve tarifeler .....................................................................................................................2-9
2.2. iletim sistemi ve gelişimi ......................................................................................................................2-12
2.2.1. hat ve trafolar....................................................................................................................................2-12
2.2.2. enterkonneksiyonlar.......................................................................................................................2-13
2.3. dağıtım sistemi ve gelişimi ..................................................................................................................2-13
2.4. sistem kayıpları .......................................................................................................................................2-14
2.5. personel durumu.....................................................................................................................................2-17
2.6. çevre ..............................................................................................................................................................2-17
2.7. sektörün mevcut yapısı ve özelleştirme uygulamaları..................................................2-17
2.8. vıı. 5 yıllık plan döneminde kamu yatırım harcamaları ve gerçekleşmeler.......2-18
2.9. oecd ülkeleriyle karşılaştırmalar ............................................................................................2-20
2.10. sorunlar....................................................................................................................................................2-23
3. 2000-2020 döneminde türkiye talep gelişimi .................................................................. 3-1
3.1. maed modeli .................................................................................................................................................3-1
3.2. çalışmada kullanılan veriler ve kabuller..............................................................................3-1
3.3. sonuçlar........................................................................................................................................................3-2
4. elektrik enerjisi üretiminde ülkenin yerli kaynak potansiyeli ve
ithalat durumu ................................................................................................................................. 4-1
4.1. fosil yakıtlardan elektrik enerjisi üretimi .............................................................................4-1
4.1.1. avrupa birliği ve abd projeksiyonlarının varsayımları ................................................................4-1
4.1.2. fosil yakıtların elektrik enerjisi üretimi içerisindeki payı..........................................................4-2
4.1.3. fosil yakıt rezervlerinin coğrafi dağılımı .............................................................................................4-6
4.1.4. termik elektrik üretimindeki yakıt türü paylarının projeksiyonu.................................... 4-11
4.1.5. fosil yakıtla elektrik enerjisi üretim teknolojileri .................................................................. 4-13
4.1.6. sonuç ve öneriler................................................................................................................................................4-17
4.2. hidrolik kaynaklar ..............................................................................................................................4-19
4.2.1. türkiye’nin hidrolik enerji potansiyeli ve kullanımı.....................................................................4-19
4.2.2. hidrolik santralların yatırım modelleri.............................................................................................4-20
4.2.3 hidrolik santralların işletilmesinde, mülkiyetlerinde ve devirlerinde karşılaşılan
sorunlar ............................................................................................................................................................................4-23
4.2.4. hidrolik santrallar ve doğal çevre.......................................................................................................4-24
4.2.5. sonuç ve öneriler................................................................................................................................................4-25
4.3. yeni ve yenilenebilir enerji kaynakları ...................................................................................4-26
4.3.1. yenilenebilir enerji kaynaklarında avrupa birliği projeksiyonu..........................................4-27
4.3.2. kullanılan teşvik yöntemleri .....................................................................................................................4-27
4.3.3. dünyada ve türkiye’de güneş enerjisi......................................................................................................4-30
4.3.4. rüzgar enerjisi......................................................................................................................................................4-32
4.3.5. jeotermal enerji...................................................................................................................................................4-35
4.3.6. biokütle enerjisi .................................................................................................................................................4-36
4.3.7. deniz enerjileri.....................................................................................................................................................4-37
4.3.8. hidrojen enerjisi...................................................................................................................................................4-37
4.3.9. sonuç ve öneriler................................................................................................................................................4-38
4.4. nükleer enerji...........................................................................................................................................4-40
4.4.1. dünya’da ve türkiye’de nükleer enerji...................................................................................................4-40
4.4.2. nükleer santral ve nükleer reaktör türleri ....................................................................................4-43
4.4.3. radyasyon ve güvenlik ...................................................................................................................................4-44
4.4.4. yapılması gerekenler .......................................................................................................................................4-46
4.4.5. sonuç ve öneriler................................................................................................................................................4-49
5. elektrik enerjisi arz planlaması ..................................................................................... 5-1
5.1. wasp modeli ..................................................................................................................................................5-1
5.1.1. modelin girdileri ve kabuller .......................................................................................................................5-1
5.2. ilke ve politikalar...................................................................................................................................5-3
5.3. vııı. 5 yıllık kalkınma planı dönemi sonuçları (2001-2005).....................................................5-4
5.4. 2006-2020 dönemi sonuçları.....................................................................................................................5-4
5.5. arz çalışmasında çevresel etkilerin değerlendirilmesi.................................................5-12
5.6. sonuç ve öneriler...................................................................................................................................5-13
sekizinci beş yõllõk kalkõnma planõ elektrik enerjisi özel ihtisas komisyonu raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/enerji/oik585.pdf
6. elektrik iletim sistemleri planlaması ........................................................................ 6-1
6.1. iletim sistemi planlama kriterleri .................................................................................................6-1
6.2. iletim sistemi standartları .................................................................................................................6-2
6.2.1. 154 kv iletim hatları ............................................................................................................................................6-2
6.2.2. 380 kv iletim hatları ............................................................................................................................................6-2
6.2.3. 154 kv trafo merkezleri .....................................................................................................................................6-3
6.2.4. 380 kv trafo merkezleri .....................................................................................................................................6-4
6.2.5. seri kompanzasyon (seri kapasitör)............................................................................................................6-4
6.2.6. şönt kompanzasyon .............................................................................................................................................6-5
6.2.7. güzergah ve yer seçimi kriterleri ...............................................................................................................6-5
6.3. iletim sistemi planlaması (2001-2005) .................................................................................................6-5
6.4. uluslarası bağlantılar........................................................................................................................6-7
6.4.1. genel politikalar..................................................................................................................................................6-7
6.4.2. plan ve uygulamalar .........................................................................................................................................6-7
6.4.3. plan döneminde yapılacak çalışmalar.....................................................................................................6-7
6.5. iletim sisteminde yeniden yapılanma.............................................................................................6-8
6.5.1. iletim şirketinin rolü .........................................................................................................................................6-8
6.5.2.üretim ve dağıtım şirketleri ile ilişkiler..................................................................................................6-9
6.6. rüzgar enerjisi santralı’nın (res) sisteme etkisi .....................................................................6-9
6.7. santralların ünite güçlerinin tesbiti ........................................................................................6-10
6.8. otoprodüktör’lerin sisteme etkisi................................................................................................6-10
6.9. hedefler .......................................................................................................................................................6-11
6.9.1. arıza endeksinin düşürülmesi.......................................................................................................................6-11
6.9.2. kalitenin arttırılması (frekans, gerilim)...............................................................................................6-12
6.10. sonuç ve öneriler.................................................................................................................................6-12
7. elektrik enerjisi dağıtım sistemleri planlaması...................................................7-1
7.1.dağıtımda standartların belirlenmesi.........................................................................................7-1
7.2 dağıtım sisteminde kayıplar.................................................................................................................7-2
7.3 plan dönemindeki hedefler...................................................................................................................7-6
7.3.1 dağıtım yatırımları...............................................................................................................................................7-6
7.3.2 avrupa birliği’nde kullanılan 230/400v gerilim seviyesine geçiş .................................................7-6
7.3.3. müşterilerin güç faktörünün iyileştirilmesi .......................................................................................7-6
7.4. dağıtım sistemi proje kriterleri ........................................................................................................7-7
7.4.1.tek bır orta gerılım sevıyesıne geçış...........................................................................................................7-7
7.4.2. yük tahmin çalışmaları ....................................................................................................................................7-7
7.4.3. 154/33 kv’luk indirici merkezler......................................................................................................................7-8
7.4.4. 33 kv kablo ve havai hatlar............................................................................................................................7-8
7.4.5. 33 / 0.4 kv’luk dağıtım transformatörlerı...............................................................................................7-9
7.4.6. kompanzasyon.......................................................................................................................................................7-10
7.4.7. ag dağıtım sıstemı................................................................................................................................................7-11
7.5. dağıtım sisteminin kalitesini bozucu etkiler..........................................................................7-11
7.6. sonuç ve öneriler...................................................................................................................................7-12
8. elektrik enerjisinde verimlilik ve tasarruf ............................................................8-1
8.1. üretim aşamasında enerji verimliliğinin arttırılması ........................................................8-1
8.1.1. santral iç tüketimleri .......................................................................................................................................8-2
8.1.2. santral rehabilitasyon ve modernizasyonu.........................................................................................8-2
8.1.3. kömür kalitesinin iyileştirilmesi .................................................................................................................8-2
8.1.4. santrallarda yapılan istatistiki çalışma sonuçları.......................................................................8-3
8.1.5. üretimde daha verimli teknolojiler...........................................................................................................8-3
8.1.6. iletim aşamasında enerji verimliliğinin arttırılması.......................................................................8-4
8.1.7. dağıtım aşamasında enerji verimliliğinin arttırılması ve kaçakların önlenmesi..........8-5
8.1.8. tüketim aşamasında enerji verimliliğinin arttırılması ..................................................................8-5
8.1.9. elektrikli ev aletlerinin enerji tasarruf potansiyeli ....................................................................8-8
8.1.10. klimalarda enerji verimliliği......................................................................................................................8-9
8.1.11. aydınlatmada enerji verimliliği...............................................................................................................8-10
8.1.12. ofis makinalarında enerji verimliliği....................................................................................................8-12
8.2. dünyadan örnekler ...............................................................................................................................8-12
8.2.1. evlerde akıllı kontrol sistemleri ile enerji yönetimi ...................................................................8-12
8.2.2. talep yönetimi.......................................................................................................................................................8-12
8.3. sonuç ve öneriler...................................................................................................................................8-13
8.3.1. üretimde ve iletimde verimlilik ..................................................................................................................8-13
8.3.2. dağıtımda verimlilik.........................................................................................................................................8-13
8.3.3. aydınlatmada verimlilik ...............................................................................................................................8-14
8.3.4. elektrik tüketen cihazlarda verimlilik................................................................................................8-14
8.3.5. sanayi kuruluşlarında verimlilik ............................................................................................................8-15
8.4. plan döneminde somut hedefler.....................................................................................................8-15
sekizinci beş yõllõk kalkõnma planõ elektrik enerjisi özel ihtisas komisyonu raporu
http://ekutup.dpt.gov.tr/enerji/oik585.pdf
9- elektrik enerjisi ve çevre ..................................................................................................... 9-1
9.1. elektrık enerjısı üretımı ve iletimine bağlı çevre sorunları..........................................9-1
9.1.1.fosıl yakıtlı santralların sebep olduğu çevresel sorunlar.......................................................9-1
9.1.2. nükleer santralların sebep olduğu çevresel sorunlar ...............................................................9-3
9.1.3.yenı ve yenılenebılır santralların sebep olduğu çevresel sorunlar ....................................9-5
9.1.4. elektrık enerjısı iletım hatlarının sebep olduğu çevresel sorunlar ....................................9-7
9.2. çevre mevzuatı...........................................................................................................................................9-7
9. 3. emisyon kontrol teknikleri.............................................................................................................9-10
9.3.1 yanma sırasında uygulanan teknolojıler.............................................................................................9-10
9.3.2.yanma sonrası uygulanan teknolojıler.................................................................................................9-10
9.4. elektrık enerjısı üretımı planlama çalışmalarında çevre boyutu (ımpacts
modeli)..................................................................................................................................................................9-11
9.5. iklim değişikliği çerçeve sözleşmesinin elektrik enerjisi açısından önemi ..........9-12
9.6. sonuç ve öneriler...................................................................................................................................9-13
10. elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımında otomasyon ve
teknoloji geliştirme ................................................................................................................... 10-1
10.1. elektrik üretiminde kontrol ve otomasyon.........................................................................10-1
10.1.1. koruma amaçlı kontrol ve otomasyon uygulamaları ...............................................................10-1
10.1.2. daha düşük maliyetli üretim yapılmasına yönelik kontrol ve otomasyon
uygulamaları .................................................................................................................................................................10-2
10.1.3. daha kaliteli üretim yapılmasını amaçlayan kontol ve otomasyon uygulamaları 10-2
10.1.4. üretimde ofis otomasyonu...........................................................................................................................10-3
10.1.5. ulaşılmak istenen amaçlar .........................................................................................................................10-3
10.2. elektrik iletim sisteminde otomasyon......................................................................................10-4
10.2.1. bir scada/ems sistemi olan ulusal yük dağıtım sisteminin mevcut durumu ve
sorunlar ............................................................................................................................................................................10-4
10.2.2. ulaşılmak istenen amaçlar .........................................................................................................................10-5
10.2.3. uzun dönemde (2001-2023) amaçlar..............................................................................................................10-8
10.2.4. izlenmesi gereken politikalar ve kurumsal düzenlemeler .....................................................10-8
10.3. elektrik dağıtım sistemlerinde otomasyon ........................................................................10-10
10.3.1. gelişim ve otomasyon master planlaması.........................................................................................10-10
10.3.2. scada ......................................................................................................................................................................10-10
10.3.3. fider otomasyonu ...........................................................................................................................................10-11
10.3.4. dağıtım yönetim sistemi (dys).....................................................................................................................10-12
10.3.5. ulaşılmak istenen amaçlar .......................................................................................................................10-12
10.4. sonuç ve öneriler...............................................................................................................................10-13
10.4.1. üretim otomasyonuna ilişkin sonuç ve öneriler ..........................................................................10-13
10.4.2. iletim otomasyonuna ilişkin sonuç ve öneriler ............................................................................10-13
10.4.3.dağıtım otomasyonuna ilişkin sonuç ve öneriler .........................................................................10-14
11. yatırımlar.................................................................................................................................... 11-1
11.1. elektrik enerjisi yatırımları ..........................................................................................................11-1
11.2. 2001-2005 plan dönemi yatırımları..................................................................................................11-2
11.2.1. üretım sıstemı ......................................................................................................................................................11-2
11.2.2. iletım sıstemı........................................................................................................................................................11-2
11.2.3. dağıtım sıstemı ....................................................................................................................................................11-2
11.2.4. mevcut üretım iletım sıstemı işletme ve rehabılıtasyon yatırımları.................................11-3
11.2.5. iletım sıstemlerı otomasyon yatırımları ............................................................................................11-3
11.2.6. dağıtım sıstemlerı otomasyon yatırımları.........................................................................................11-3
12. avrupa birliği’nin elektrik enerjisi ile ilgili hedefleri çevre mevzuatı
ve özelleştirme direktifleri................................................................................................. 12-1
12.1. avrupa birliği (ab) enerji projeksiyonları ..............................................................................12-1
12.2. avrupa birliği çevre mevzuatı.......................................................................................................12-1
12.3 ab elektrik piyasası dırektıfı 96/92/ec ..........................................................................................12-2
12.3.1. dırektıfin temel hedefleri ............................................................................................................................12-2
12.3.2. düzenleyici kurum............................................................................................................................................12-2
12.3.3 direktif.....................................................................................................................................................................12-2
13. elektrik sektöründe serbestleştirme ve rekabet........................................... 13-1
13.1 giriş ................................................................................................................................................................13-1
13.1.1. sektörde yürütülen serbestleşme programının yasal dayanağı.........................................13-2
13.2 sektörün büyüme hızı ...........................................................................................................................13-3
13.2.1. üretim sektörü ...................................................................................................................................................13-3
13.2.2. iletim sektörü....................................................................................................................................................13-7
13.2.3. dağıtım sektörü .................................................................................................................................................13-9
13.2.4. türkiyenin plan döneminde gerçekleştirmesi gereken toplam sektör yatırımları...13-9
13.3. üretim sektöründe serbestleştirme programı...................................................................13-10
13.3.1. üretim sektöründe yatırım ihtiyacı......................................................................................................13-10
13.3.2. üretim sektöründe işletme hakkı devri programı ........................................................................13-11
13.3.3. üretim sektöründe işletme hakkı devri programını belirleyen temel prensipler ....13-12
13.3.4. işletme hakkı devri programı kapsamında devredilecek üretim tesisleri.....................13-13
13.3.5. üretim sektöründe yap-işlet-devret programı...............................................................................13-14
13.3.6. üretim sektöründe yap-işlet programı................................................................................................13-20
13.3.7. üretim sektöründe rekabet .......................................................................................................................13-23
13.4. dağıtım sektöründe serbestleştirme programı.................................................................13-25
13.4.1. işletme hakkı devri uygulamaları ........................................................................................................13-25
13.4.2.serbestleştirme programı kapsamındaki dağıtım sistemlerinin işletme sorunları ..13-27
13.4.3. serbestleşme programının tarifeye etkisi ........................................................................................13-28
13.4.4.kayıp ve kaçakların önlenmesi üzerinde teknolojik gelişmeler.........................................13-31
13.4.5. dağıtım sektöründe rekabet .....................................................................................................................13-32
13.4.6. elektrik (perakende) satış şirketleri...................................................................................................13-32
13.5. serbestleşme programı ve kuruluşlar...................................................................................13-34
13.5.1. elektrik enerji fonu (eef)............................................................................................................................13-34
13.5.2. elektrik enerjisi piyasası kurulu............................................................................................................13-36
13.5.3. sektörde serbestleştirme ve iletim sektörü...................................................................................13-37
13.6. hukuki sorunlar, düşünceler ......................................................................................................13-39
13.7. sonuçlar..................................................................................................................................................13-39
13.7.1.elektrik sektöründe serbestleşme programında gelinen nokta.........................................13-39

14. sonuç ve öneriler..................................................................................................................... 14-1
14.1. planlı gelişimin önemi .........................................................................................................................14-1
14.2. yerli ve ithal kaynaklar..................................................................................................................14-1
14.3. iletim, dağıtım ve otomasyon .........................................................................................................14-2
14.4. personel politikaları.........................................................................................................................14-2
14.5. çevre ............................................................................................................................................................14-3
14.6. tasarruf ve verimlilik .......................................................................................................................14-3
14.7. yeniden yapılanma ve özelleştirme ...........................................................................................14-3