---

1. GİRİŞ

N2 lastik şişirme birçok endüstride yaygındır. Uzay endüstrisi nitrojeni sürekli şişirme basıncı tutması ve kauçuk bileşiklerdeki oksitlenmeyi azaltması nedeniyle kullanmaktadır. Otomobil ve motosiklet yarışları nitrojeni kullanır çünkü sıkıştırılmış havaya kıyasla doğal olarak kurudur. Şişirme havasının nemine bağlı olarak, lastik basıncı yarış nedeniyle oluşan sıcaklık inşası süresince dramatik (ve doğrulsa olmayan biçimde) değişebilir. Nitrojen tahmin edilebilir biçimde ideal bir gaz olarak görev yapar çünkü suyu kolayca ememez veya taşıyamaz. Örneğin, maden teknolojisindeki arazi araçlarında kullanılan geniş lastikler, nitrojeni yüksek sıcaklıklar ve kalın lifler nedeniyle lastiklerin kendiliğinden tutuşmasını önlemek için kullanır.
Nitrojen lastik şişirmesinin yolcu ve kamyon lastiklerinde benimsenmesi çok daha yavaş olmuştur. Nitrojen şişirmenin ana uygulamalarda daha yavaş benimsenme oranı olmasının bazı nedenleri şunlardır:
1) nitrojen şişirme sistemlerine ulaşabilme,
2) Nitrojen şişirme sistemlerinin maliyeti, hem sağlayıcıya hem de kullanana,
3) Nitrojen şişirmenin faydalarıyla ilgili bilginin gerek filo sahibi gerekse ortalama tüketici için kıtlığı. N2 kullanmanın bir faydası N2’nin IIR, NR, ve SBR bileşikleri yoluyla O2’den daha düşük geçirgenliğe bağlı olarak daha yüksek hava basıncı tuttuğunun ileri sürülmesidir. Bu lastikte basınç tutma için kontrollü laboratuar testlerinde gerçekken, gerçek dünyadaki tüketiciye faydası biraz az olabilir. Örneğin, lastiğin kenar flanş mührü etrafındaki sızıntıya bağlı basınç kaybı ve aynı zamanda tekerleğe vana mührü (artı vananın kendisi yoluyla basınç kaybı) tipik müşteri tarafından karşılaşılan hava kaybının bir kısmı için sayılabilir. Nitrojenin doğasında bulunan düşük su emme özellikleri nedeniyle ısılı karakteristik doğrusal hacim genişlemesi ortalama sürücü için bir fayda değildir çünkü günlük değiştirme için kullanma gereklilikleri yarış için talep edildiği kadar yakında değildir; gelişme önemsiz ve hissedilemez olabilir.

Buna karşın, kauçuk oksitlenmesindeki önemli azalmaya bağlı olarak yapısal dayanıklılıktaki beklenen gelişme, hem filo sahibi hem de tüketici için çok büyük bir fayda olabilir. Lastiğin içindeki kauçuk oksitlenmesinin boşluktan lastik iskeletine zorlanan hava nedeniyle oluştuğuna inanılır. Ulusal Anayol Trafik Emniyeti İdaresi (UATEİ) eskimenin mekanizması dâhil olmak üzere alanda eskiyen lastiklerin fiziksel ve kimyasal özelikleri ile ilgili bir çalışmayı son günlerde tamamlamıştır. UATEİ çalışması alandan edinilen ve Bridgestone/Firestone, Goodyear ve Michelin tarafından üretilen yaklaşık 150 lastiğin “kesme lastik” analizini de içermektedir. Çalışmadan alıntı yaparak:
“ Değişimin genel seyri aeorobik ve termal eskimeye bağlı olarak çapraz bağlantı yoğunluk gelişiminin baskın eskime faktörü olduğunu göstermektedir.”
UATEİ çalışmasının odağında olan lastikler kısmen hasarlı bulunmuştu çünkü çelik kemer alanındaki kauçuğun fiziksel özellikleri oksitlenme eskimesine bağlı olarak kötüleşmiştir. Bu laboratuar tarafından başlatılan çalışmalar UATEİ bulgularını doğrulamaktadır. Daha ileri çalışmalar lastiklerin hızlandırılmış oksitlenme eskimesinin bir fırın kullanarak tamamlanabileceğini ve eskimenin mekanizmasının alandan elde edilen lastiklerle aynı olduğunu göstermiştir. Eğer şişirme aracı olarak nitrojen kullanımı lastik kauçuğunun oksitlenme azalmasını yavaşlatabilir veya azaltabilirse, o zaman lastiğin dayanıklılığı geliştirilebilir. Lastik dayanıklılığının nasıl geliştirilebileceği ile ilgili bir mekanizma ayırma kauçuğunun oksitlenme eskimesini azaltmaktır. Çelik kemerli radyal bir lastikteki ayırma kauçuğu kemer kenar ayrımlarının oluşmasını engellemeye yardımcı olmak için eklenmiştir. Bu sebeple ayırma kauçuğu en önemli lastik bileşenlerinden biridir; ayırma kauçuğu lastik dayanıklılığını belirlemeye yardımcı olur. Bir lastik ömrü süresince tekrarlanan baskı döngülerinden geçtikçe, izler kemer kenarında en fazladır. Ayırma kauçuğu aerobik olarak eskidiğinde, materyal saha fazla baskı yapmaya başlar. Bu baskı sertleşmesi frendeki uzamayı düşürür ve baskı döngüleri süresince çatlama büyümelerine direncini azaltabilir. Bu önemlidir çünkü tırtıl ve kemer yırtıkları çelik kemerler arasındaki ayırma içinde büyüyen çatlaklardan başlar. Nitrojen şişirme ayırmanın baskı sertleşmesini önleyebilir, böylece çatlak büyüme direncini geliştirerek, karşılığında lastik dayanıklılığını geliştirebilir. Tüp tipi meyil kat lastikler ve yol sürüşü test edilmiş çelik kemerli radyaller üzerinde daha önce yapılan çalışmalar havayla şişirilmiş lastiklere kıyasla dayanıklılıkta gelişmeler göstermiştir.

---