---

1. DC MOTORLAR
Mantık olarak bobin üzerinden geçen akımın sonucunda oluşturduğu mağnetik kaçaklar sayesinde oluşturduğu kutuplaşmayı ileri ve geri yönlü olarak kullanarak yani zıt kutupların çekmesi vada aynı kutupların birbirini itmesi prensibinin dairesel harekete dönüştürülmesini baz alınan en basit yapıdır. Diğer motorların tamamı bu mantık üzerine kurulmuştur

Şekillerde akımın yönünün ve iletkenin şeklinin Mağnetik alanı yada kuvvet yönünü nasıl etkilediği görülmektedir. Aşağıda ise bu hareketin dairesel harekete dönüştürülmesi görülür.
Mıknatıs mantığında oluşan N S Kutuplaşması kullanılarak N kutbu tarafına S kutbu gelecek vada S kutbu tarafında N kutbu gelecek şekilde akımın yönü değiştirilerek hareket ivmesi kazandırılmaktadır.

Ayrıca yapıda bobin sarımı vada kutup başlarının akımın yönünün değişim için kullanımı görülmektedir. Aşağıda ise piyasada satılan temel dc motor iç yapısının blok şekli görülmektedir. İlk şekilde ana şaft üzerine sarılmış çapraz sargılı ince yüksek duyarlılıklı bobin ve çok yakınlaştırılmış dairesel mıknatıs görülmektedir diğer şekilde ise temel bir encoder yapısı görülmektedir.

A- Çalışma Prensibi

Doğru akım makinesine ait bir devre şeması Şekil 1 de verilmiştir. Endüvi dönerken, endüvi üzerindeki iletkenler de manyetik alan içerisinde döndüklerinden onlarda bir endüksiyon elektromotor kuvveti indüklenir. Sargılarda indüklenen bu gerilim, makinenin motor ya da dinamo olarak çalışmasına göre endüvi uç geriliminden farklıdır. Eğer makine motor olarak çalıştırılırsa endüvi gerilimi, endüvi geriliminin düşüşünden dolayı, endüvi ye uygulanan uç geriliminden daha küçüktür.

Şekil 1 Doğru akım makinasının prensip şeması

Şekil 1 deki devre şeması, makinenin motor olarak çalışma durumuna göre çizilmiştir. Eğer makine dinamo olarak çalıştırılırsa tork yön değiştirir.

Doğru akım makinesi kullanım amacına göre dinamo ya da motor olarak çalıştırılabilir. Bu formlardan birisinde çalışma, makinede herhangi bir değişikliği gerektirmez. Burada önemli olan endüvi akımının meydana getiriliş biçimidir. Buna göre endüvi akımının meydana gelişi iki temel prensibe dayanır. Bu prensipler şunlardır:
a- Manyetik alan içerisinde hareket eden iletkenin durumu;
Manyetik alan içerisinde hareket halinde bulunan iletkende bir elektromotor kuvveti indüklenir. Bu kuvvet iletkenin alana dik olma durumuna, iletkenin boyuna, manyetik akı yoğunluğuna ve hareketin hızına bağlıdır. İletkenin uçları bir yüke bağlanarak kapalı devre meydana getirilirse yük endüksiyon elektromotor kuvveti tarafından beslenerek bir akımı çeker.

b- Manyetik alan içerisinde içinden akım geçen iletkenin durumu;
Manyetik alan içinde etkin uzunluğu "L" ve içerisinden geçen akımı "i" olan bir iletken akı yoğunluğu B olan bir alan içerisinde kalırsa, iletken manyetik alan tarafından itilir. İletkenin alana dik olma durumunda meydana gelen itme kuvvetinin büyüklüğü "Newton" olarak

---