BÜYÜK BİNALARDA ALÇAK FREKANSLI MANYETİK ALANLARIN ETKİLERİ
LEVENT DİRLİK
Elektrik Yük.Müh.
ETMD Yönetim Kurulu Üyesi
GİRİŞ:
---------
Çok katlı yapılar, büyük ticari binalar, ekonomik faaliyet alanının önemli birer aracı durumuna gelmişlerdir. Bu türden yapılar, içerdikleri tesisatlar yönünden karmaşıklaşmakta; hem güç yoğunlukları, hem de hassas elektronik cihazların kullanım oranı giderek artmaktadır.
Büyük binalarda artan güç ihtiyacını karşılamak üzere, yüksek akım taşıma kapasitesine sahip iletkenler kullanılmaktadır. Yüksek akım taşıyan iletkenlerin kullanımı, yapılarda alçak frekanslara sahip manyetik alan girişimlerinin oluşmasına neden olmaktadır. Binalardaki düşük frekanslı manyetik alanların sebep olduğu istenmeyen olaylara dair şikayetler giderek artmaktadır. En çok karşılaşılan sorun, iş ortamında kullanılan bilgisayar monitörlerindeki kararsız görüntü bozulmalarıdır. Monitörlerin bulunduğu alanda meydana gelen 1 μT (mikrotesla) seviyesindeki manyetik alan monitör görüntüsünde titreşim sonucu doğurabilmektedir.
Bina projesinde görev alan mimar ve tesisat tasarımcılarının bu konuda gerekli özeni göstermemesi, manyetik alan seviyesinin, hassas elektronik cihazların etkilenme derecesinin (susceptibility level) üzerine çıkabilmesine yol açmaktadır. Sözkonusu binalarda bulunan güç ana dağıtım sisteminde, çok damarlı kablolar veya bus-bar elemanları kullanılmaktadır. Çok katlı binalarda kolon akımları 2400 A, kat dağıtım dal akımları 200 A' leri bulunmaktadır. Kat dağıtımındaki devrelerde bulunan aydınlatma ve bilgisayar yükleri yüksek oranda harmonik akımları içermektedir. Harmonik akımların yarattığı toplam gerilim düşümleri, yüksek katlarda gerilim distorsiyonu yaratmakta, devrelerin nötr iletkeni hem dengesiz bir fazlı yükler hem de triplen harmonikler yüzünden aşırı yüklenmekte, pek çok zaman faz iletkeni akımlarını aşmaktadır. Tam yüklü devrelerde bu şekilde aşırı yüklenmiş kablolar, gerekli önlem alınmaması durumunda aşırı ısınmalara ve hatalara sebep olmaktadır.
Düşük Frekanslı (ELF) Kaynakların Özellikleri: