---

Elektrik Motorlarında GeriBeslemeli Hız Kontrölü Hakkında çalıştığım bir proje...
ilgililerine....

--------------
BÖLÜM 1

GİRİŞ


1-1 Doğru Akım Makinaları Hakkında

Doğru akım makinelerinin temel ilkelerini ilk kez Faraday ortaya koymuştur. Faraday, magnetik alanla ilgili Oersted’in buluşlarından yararlanarak 1822 yıllarında, içinden akım geçen bir iletkenin magnetik alan tarafından itildiğini bulmuştur. Bu buluştan yararlanan Barlov, elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren ilk makineyi 1824 yılında yapmıştır.

1831 yılında Faraday, elektromagnetik endükleme ile ilgili temel bilgileri ortaya atmış, bu ilkeler 1833 ve 1847 yıllarında Lenz ve Jakoby tarafından formüle edilmiştir. Bu ilkelerden yararlanan Pacinotti ve Gramme, endüstride kullanılabilir ilk doğru akım dinamosunu düşünmüş ve Gramme ilk olarak 1873 yılında bu makineyi yapmıştır. İlk düşünüldüğü zamanda rotor bir halka olup, bunun üzerine bobinler sarılmış durumda idi. Bugünkü modern doğru akım makinaları ise, endüvileri silindirik olup, bu silindir üzerine açılmış oluklara bobinler yerleştirilmiştir. Kutuplar ise statora yerleştirilmiştir. Doğru akım makinalarında kutuplar duran kısımda, endüvi ise rotordadır. Senkron makinalarda ise kutuplar rotorda, endüvi statorda idi. Bir doğru akım genaratöründe, senkron genaratörde olduğu gibi endüvide alternatif gerilim endüklenir. Ancak, bu alternatif gerilim, kollektör ve fırçalar yardımıyla doğru akıma çevrilir. Kollektör bir doğru akım makinasının en önemli yerlerinden biri olup, fırça ve kollektör takımına işletme sırasında periyodik bakım gerektiğinden ve pahalı olmaları nedeni ile, hız kontrolüne çok elverişli olmalarına rağmen çok az kullanılmaktadır.

Bu gün endüstride ve aydınlatmada ; alternatif akımın kullanılma alanı, doğru akıma oranla çok fazladır. Buna rağmen pek çok yerde doğru akım kullanma zorunluluğu vardır. Örneğin galvanoteknikte, telefonlarda, akümülatör doldurulmasında, elektrik kaynağı işlerinde, tramvay, troleybüs gibi ulaştırma araçlarında devir sayılarının geniş sınırlar içinde değiştirilmesi gereken yerlerde. Ayrıca son yıllarda elektrik enerjisinin doğru akımla iletilmesi çalışmaları da hızla ilerlemektedir. Bu nedenle doğru akım elektrik enerjisinin bu güne oranla çok fazla önem kazanacağı anlaşılmaktadır.

Doğru akım, yalnız doğru akım makinaları ile üretilmez. Piller ve akümülatörler gibi kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren elemenlarla da üretilir.

Son yıllarda büyük önem kazanan ve alternatif akımdan doğru akım elde etmeye yarayan bir diğer yol da, doğrultucu düzenekleridir. Bunlara redresör sistemi ya da doğrultucular denir. Özellikle 1950 yıllarında kristalli yarıiletken malzemelerden diyot yapımında büyük başarıların sağlanması, bu yolla doğru akım elde etme ve kullanmayı çok kolaylaştırdı. 1957 yıllarında ise Amerika Birleşik Devletlerinde General Elektrik Firması tarafından silisyumlu kontrol edilebilen doğrultucu olan tristörün bulunması bu sahada büyük bir yeniliğe sebep oldu. Bu kontrol edilebilen doğrultucu, elde edilen doğru akımın değerini kontrol etmesi yönünden de büyük değer kazandı. Öte yandan bu yarı iletken elemanların aşağıdaki özelliklere sahip olmaları da değerlerini arttıran sebeplerdendir.

• Fiziki boyutlarının kontrol ettikleri güce oranla çok küçük o

---